Iran đang trải qua làn sóng biểu tình lớn nhất trong nhiều năm qua, khi các cuộc xuống đường chống chính phủ bước sang ngày thứ 13 liên tiếp và lan rộng khắp cả nước. Bắt đầu từ cuối tháng 12/2025 với các cuộc biểu tình của giới tiểu thương tại các khu chợ ở Tehran phản đối lạm phát phi mã, phong trào nhanh chóng biến thành các cuộc nổi dậy mang màu sắc chính trị, trực diện thách thức chính quyền và Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei.

Theo các nhân chứng tại Tehran trả lời CNN trong điều kiện giấu tên vì lo ngại an ninh, những ngày đầu biểu tình chứng kiến “biển người” tràn ngập các con phố, với không khí được mô tả là “đẹp, đầy hy vọng và chưa từng có”. Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng đổi chiều sau bài phát biểu trên truyền hình của ông Khamenei tối thứ Sáu. Ngay trong đêm, lực lượng an ninh được trang bị súng trường quân sự đã mở chiến dịch trấn áp đẫm máu.

Một phụ nữ ngoài 60 tuổi kể lại cảnh tượng kinh hoàng tại một bệnh viện ở Tehran, nơi bà nhìn thấy “xác người bị chất chồng lên nhau”. Một người biểu tình khác cho biết ông đã giúp đưa một người đàn ông lớn tuổi, bị găm hàng chục viên đạn chì ở chân và gãy tay, đi tìm cấp cứu trong tình trạng bệnh viện “hoàn toàn hỗn loạn”.

Do chính quyền cắt internet trên diện rộng, việc xác minh độc lập các con số thương vong là rất khó khăn. Tuy nhiên, theo Tổ chức Nhân quyền HRANA có trụ sở tại Mỹ, ít nhất 65 người đã thiệt mạng và hơn 2,300 người bị bắt trong 13 ngày biểu tình. Tổ chức Iran Human Rights (Na Uy) đưa ra con số ít nhất 45 người chết, trong đó có 8 trẻ em. Tại thành phố Neyshabur ở đông bắc Iran, một bác sĩ cho biết ít nhất 30 người đã bị bắn chết chỉ trong một ngày, bao gồm cả một bé 5 tuổi bị trúng đạn khi đang ở trong vòng tay mẹ.

Biểu tình hiện đã được ghi nhận tại hơn 180 thành phố và thị trấn, với khoảng 512 điểm tụ tập trên toàn quốc. Các tỉnh nghèo và bất ổn như Ilam và Lorestan ở phía tây trở thành điểm nóng, nơi người biểu tình đốt lửa trên đường phố và hô vang “Đả đảo Khamenei”. Đây là sự thách thức trực tiếp hiếm hoi đối với nhà lãnh đạo nắm quyền lực tối cao của Iran.

Giới quan sát cho rằng điểm khác biệt lớn của làn sóng biểu tình lần này nằm ở vai trò khởi phát của giới tiểu thương chợ truyền thống (bazaaris) – một tầng lớp vốn được xem là trụ cột lịch sử của Cộng hòa Hồi giáo. Chính việc ngân hàng trung ương chấm dứt cơ chế tỷ giá ưu đãi, khiến giá các mặt hàng thiết yếu như dầu ăn, thịt gà tăng vọt chỉ sau một đêm, đã đẩy họ xuống đường. Những biện pháp xoa dịu như trợ cấp tiền mặt vài USD mỗi tháng của chính phủ hoàn toàn không đủ để hạ nhiệt bất mãn.

Trước làn sóng phản kháng, chính quyền Iran gia tăng trấn áp và đổ lỗi cho “bạo loạn do nước ngoài kích động”. Truyền thông nhà nước cho biết hàng trăm cảnh sát và lực lượng bán quân sự Basij bị thương, đồng thời nhấn mạnh việc bảo vệ chế độ là “lằn ranh đỏ”. Quân đội và Vệ binh Cách mạng tuyên bố sẵn sàng “trả đũa” mọi mối đe dọa.

Tình hình càng thêm căng thẳng khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai cảnh báo sẽ tấn công Iran nếu lực lượng an ninh tiếp tục bắn vào người biểu tình. Trong khi đó, ông Khamenei đáp trả gay gắt, cáo buộc Washington đứng sau kích động bất ổn và kêu gọi người dân “đoàn kết chống kẻ thù”.

Dù chưa rõ kết cục, nhiều chuyên gia nhận định làn sóng biểu tình hiện nay cho thấy sự rạn nứt sâu sắc về tính chính danh của chế độ. “Nhà nước này đang ở cuối vòng đời,” một chuyên gia Trung Đông nhận định. Với kinh tế kiệt quệ, trừng phạt quốc tế, nguy cơ xung đột bên ngoài và xã hội kiệt sức vì đàn áp, Iran đang bước vào một giai đoạn bất định, nơi vũ lực dường như là công cụ cuối cùng còn lại của chính quyền.

(Theo CNN)