Theo các bản tin mới nhất của CNN, thỏa thuận ngưng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran – được công bố ngay trước hạn chót 8 giờ tối Thứ Ba do Donald Trump đặt ra – đang bộc lộ rõ tính chất mong manh và đầy mâu thuẫn chỉ sau vài ngày đi vào hiệu lực.

Bản thân thỏa thuận này vốn đã gây tranh cãi ngay từ đầu vì được hình thành trong hoàn cảnh gấp gáp, với mục tiêu tránh leo thang quân sự hơn là giải quyết tận gốc các bất đồng. Mỹ coi đây là một “khoảng lặng chiến thuật” để mở đường cho đàm phán, trong khi Iran lại tuyên bố đạt được “chiến thắng” khi buộc Washington chấp nhận một khuôn khổ 10 điểm. Tuy nhiên, phía Mỹ lại được cho là đưa ra tới 15 điểm riêng, dẫn đến tình trạng “hai bộ điều khoản” đối chọi nhau, thiếu rõ ràng và chưa từng được công bố đầy đủ.

Sự mơ hồ đó nhanh chóng chuyển thành căng thẳng trên thực địa. Điểm nóng lớn nhất hiện nay là eo biển Strait of Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố giao thông qua eo biển đã chậm lại rồi gần như ngưng hẳn sau khi Israel tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn vào Lebanon, điều mà Tehran xem là vi phạm tinh thần ngưng bắn.

Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu qua Hormuz thực sự giảm mạnh, thậm chí có tàu đổi hướng vào phút chót. Điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, bởi Washington trước đó đã nhấn mạnh rằng thỏa thuận ngưng bắn chỉ có hiệu lực nếu tuyến hàng hải này được duy trì thông suốt.

Một trong những điểm gây tranh cãi lớn nhất chính là phạm vi áp dụng của thỏa thuận. Nhà Trắng và chính phủ Israel khẳng định rõ ràng rằng Lebanon – nơi lực lượng Hezbollah hoạt động – không nằm trong thỏa thuận ngưng bắn giữa Mỹ và Iran. Điều này đã tạo ra một “khoảng trống nguy hiểm”: trong khi hai bên tuyên bố hạ nhiệt trực tiếp, các cuộc tấn công ủy nhiệm vẫn tiếp tục.

Thực tế, Israel đã tiến hành đợt không kích lớn nhất vào Lebanon kể từ khi chiến tranh bùng phát, khiến ít nhất 182 người thiệt mạng và hàng trăm người bị thương, theo giới chức y tế Lebanon. Những cuộc tấn công này không chỉ làm gia tăng thương vong mà còn bị Iran và các lực lượng đồng minh coi là hành động phá vỡ cam kết.

Phản ứng từ phía Iran càng làm tình hình thêm phức tạp. Chủ tịch Quốc hội Iran cáo buộc rằng ít nhất ba điều khoản trong đề xuất 10 điểm của Tehran đã bị vi phạm ngay cả trước khi các cuộc đàm phán chính thức bắt đầu. Đồng thời, các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq cũng lên tiếng đe dọa sẽ nối lại các hoạt động quân sự nhằm vào Israel.

Trong bối cảnh đó, các nỗ lực ngoại giao vẫn đang được xúc tiến. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cùng các đặc phái viên dự kiến tới Islamabad, Pakistan để khởi động vòng đàm phán mới với phía Iran. Tuy nhiên, ngay cả trước khi các cuộc gặp diễn ra, những cáo buộc vi phạm và bất đồng về nội dung thỏa thuận đã phủ bóng nghi ngờ lên triển vọng thành công.

Tổng thể, tình hình hiện nay cho thấy thỏa thuận ngưng bắn Mỹ–Iran không phải là một nền tảng hòa bình vững chắc, mà chỉ là một giải pháp tạm thời được dựng lên trong áp lực thời gian. Với các điều khoản không thống nhất, phạm vi áp dụng mơ hồ và chiến sự vẫn tiếp diễn tại các mặt trận gián tiếp như Lebanon, nguy cơ thỏa thuận đổ vỡ bất cứ lúc nào vẫn hiện hữu.

Trong một Trung Đông vốn đã bất ổn, lệnh ngưng bắn này giống như một lớp băng mỏng phủ lên mặt nước đang sôi – có thể giữ được trong chốc lát, nhưng khó lòng chịu nổi sức ép từ những mâu thuẫn sâu xa bên dưới.