Những diễn biến mới nhất theo các bản tin của CNN cho thấy một nghịch lý rõ rệt: trong khi Donald Trump tuyên bố đạt được thỏa thuận ngưng bắn hai tuần với Iran, thì trên thực địa, hỏa tiễn và máy bay không người lái (drone) vẫn tiếp tục bay qua bầu trời Trung Đông chỉ vài giờ sau thông báo này.

Trước hết, về mặt chính trị – ngoại giao, thỏa thuận ngưng bắn được xem là một bước ngoặt quan trọng sau nhiều tuần giao tranh dữ dội. Hoa Kỳ đã tạm ngưng các cuộc không kích vào lãnh thổ Iran, sau khi đã tấn công hơn 13,000 mục tiêu kể từ khi chiến sự bùng nổ. Đổi lại, phía Iran đồng ý mở lại eo biển Strait of Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới – và phối hợp với quân đội của họ để bảo đảm tàu bè qua lại an toàn trong thời gian ngưng bắn.

Tổng thống Trump gọi kế hoạch 10 điểm do Tehran đưa ra là “cơ sở khả thi để đàm phán,” trong khi Iran lại tuyên bố đây là một “chiến thắng lịch sử,” cho rằng họ đã buộc Washington phải chấp nhận các điều kiện như dỡ bỏ trừng phạt, công nhận chương trình làm giàu uranium và vai trò kiểm soát eo biển Hormuz.

Những tuyên bố trái ngược này cho thấy khoảng cách rất lớn trong cách hai bên nhìn nhận kết quả, và báo hiệu các cuộc đàm phán sắp tới sẽ vô cùng khó khăn.

Một yếu tố đáng chú ý là vai trò trung gian của Thủ tướng Shehbaz Sharif. Pakistan không chỉ đề xuất lệnh ngưng bắn mà còn mời cả hai bên đến Islamabad để tiếp tục thương lượng. Điều này phản ánh nỗ lực của các quốc gia trung gian nhằm ngăn chặn xung đột lan rộng thành một cuộc chiến khu vực toàn diện.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào diễn biến quân sự ngay sau thông báo ngưng bắn, bức tranh lại hoàn toàn khác. Hệ thống còi báo động đã vang lên tại nhiều nơi, từ vùng Vịnh cho đến Israel, khi hàng loạt hỏa tiễn và drone được phát hiện bay tới. Các quốc gia như Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã phải khẩn cấp kích hoạt hệ thống phòng không để đánh chặn các mối đe dọa từ trên không.

Tại Israel, lực lượng phòng vệ xác nhận nhiều đợt phóng hỏa tiễn từ phía Iran, buộc các hệ thống đánh chặn phải hoạt động liên tục. Các đội cứu hộ cũng đã được triển khai đến những khu vực bị trúng đạn. Điều này cho thấy dù có lệnh ngưng bắn trên giấy tờ, thực tế chiến trường vẫn cực kỳ phức tạp và khó kiểm soát.

Nguyên nhân của tình trạng này phần nào nằm ở cấu trúc quân sự phân tán của Iran. Theo các nguồn tin, chiến lược phòng thủ của Tehran cho phép các chỉ huy khu vực hoạt động với mức độ tự chủ cao dựa trên danh sách mục tiêu đã được định sẵn. Vì vậy, ngay cả khi lãnh đạo tối cao ra lệnh ngừng bắn, có thể mất nhiều thời gian để mệnh lệnh được truyền đạt và thực thi đồng bộ trên toàn bộ các đơn vị.

Bên cạnh đó, Israel – dù chính thức đồng ý ngưng bắn theo quyết định của Mỹ – vẫn tỏ ra dè dặt. Các nguồn tin cho biết Tel Aviv còn nhiều mục tiêu quân sự chưa hoàn tất và không hoàn toàn hài lòng với thỏa thuận này. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng bất kỳ sự cố nhỏ nào cũng có thể khiến Israel nối lại các chiến dịch tấn công.

Trong khi đó, các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh đang bước vào trạng thái cảnh giác cao độ. Việc liên tục phát hiện và đánh chặn drone cùng hỏa tiễn cho thấy họ đang trở thành tuyến đầu trong “cuộc chiến phòng không” chống lại các mối đe dọa từ Iran hoặc các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực.

Nhìn về những ngày tới, triển vọng hòa bình vẫn rất mong manh. Thỏa thuận ngưng bắn hai tuần chủ yếu mang tính “khoảng lặng chiến thuật” để tạo điều kiện cho đàm phán, chứ chưa phải là giải pháp lâu dài. Các cuộc gặp dự kiến tại Islamabad – nếu diễn ra – sẽ là phép thử quan trọng cho khả năng chuyển từ đối đầu quân sự sang giải pháp ngoại giao.

Trong bối cảnh đó, Trung Đông hiện vẫn ở trong trạng thái “nửa chiến tranh, nửa hòa bình”: trên bàn đàm phán là những tín hiệu hạ nhiệt, nhưng trên bầu trời, các hệ thống phòng không vẫn phải hoạt động hết công suất. Điều này phản ánh một thực tế rõ ràng – lệnh ngưng bắn có thể được ký kết nhanh chóng, nhưng để chấm dứt hoàn toàn một cuộc chiến phức tạp như Mỹ–Iran, con đường phía trước vẫn còn rất dài và đầy bất trắc.