(Nguyễn Hồng-Anh) Ai ở lâu năm tại thành phố Mebourne mà không biết núi Mount Hotham? Trượt tuyết, nếu muốn đi ngắn đường thì đi Mount Butler, cách Melbourne khoảng 240 km, lái xe mất khoảng 3 tiếng. Đây là nơi tôi đã từng đi tập trượt tuyết với các con khi chúng học những năm cuối  trung học hay đại học. Các con thì trượt như nhà nghề, còn cha mẹ thì trượt cho biết skiing có cảm giác như thế nào và chụp hình lưu niệm. Nhưng nghe các con nói Mount Hotham đẹp hơn, hay hơn nhưng xa đến 380 km mất khoảng 4 tiếng rưỡi, không nghỉ.

Còn Bright thì khỏi nói, chỉ đẹp vào mùa thu khi lá vàng, đỏ và rụng. Tôi biết cả hai địa danh Bright và Mount Hotham đều thuộc tiểu bang Victoria, nhưng khi lên tới Albury thì cứ tưởng nơi nào mình đi thăm thú đều thuộc tiểu bang NSW vì đây là vùng biên giới. Thậm chí, trọ ở Twin City Motor Inn ở Wodonga cũng tưởng là thuộc NSW.

Chỉ vì cái tội ông hướng dẫn lớn tuổi người Hy Lạp chỉ ngồi trên xe bus, ít nói, nét mặt nghiêm hay hơi khó nên chẳng ai buồn hỏi ông.

Albury, ngày tàn của Liên đảng Tự do Quốc gia?

Như đã nói trong  số báo trước, tôi biết Albury khi mới tới Úc vì phải nộp hồ sơ khai thuế lên trung tâm giải quyết hồ sơ (processing) ở đó. Nhưng một tuần sau (vào Thứ Bảy ngày 9/5) Albury trở thành một cái tên nổi tiếng khắp nước Úc vì có cuộc bầu cử bổ túc do Thủ lãnh Tự do Susan Ley bị đảng lật đổ và sau đó tự ý rời khỏi chính trường.

Albury ngày 3/6/2026 nơi xe bus đậu trước khi trở về Melbourne  để đoàn đi tour đi một vòng thăm thị trấn sắp có biến cố “lịch sử và đầy kịch tính” vào ngày 9/5/2026. Hình: TVTS

Giới truyền thông và các nhà chính trị theo dõi cuộc bầu cử bổ túc này, mặc dầu tiên đoán đảng Một Nước có thể thắng cử nhưng không ngờ thắng lớn. Ứng viên David Farley của Một Nước giành 39.43% phiếu sơ cấp, ứng viên độc lập Michelle Milthorpe được 28.39%  trong khi ứng viên Tự do Raissa Butkowski chỉ giành được 12.4% phiếu tại đơn vị thành đồng mà Liên đảng đã giữ liên tục 77 năm kể từ khi đơn vị Farrer được thành lập năm 1949. Trong các kỳ bầu cử trước Liên đảng chiếm khoảng 60% phiếu sơ cấp. Dân biểu Susan Ley giữ đơn vị này liên tục 25 năm và cách đây 12 tháng, giành được 40% phiếu sơ cấp. Nay chỉ giành được  12.4%.

Tối Thứ Bảy tuần qua, Thủ lãnh Một Nước Pauline Hanson, cựu Thủ lãnh Quốc gia Barnaby Joyce nay đầu quân cho Một Nước và ứng viên David Farley cùng các đảng viên và người ủng hộ mừng chiến thắng tại khách sạn Bended Elbow trên đường Dean St, cách tòa nhà mang tính lịch sử  Mate’s building của thị trấn Albury khoảng 100 mét.

Tại tòa nhà Mate’s vào tháng 12 năm 1944, khi nước Úc vẫn còn trong chiến tranh, ông Robert Menzies đã triệu tập cuộc họp cuối cùng của 60 đại biểu nhằm chính thức hóa cơ cấu và đường hướng của một phong trào chính trị trung hữu mới: Đảng Tự do.

Theo nhà báo Simon Benson,  tờ Border Morning Mail khi đó đã đưa tin về hội nghị kéo dài ba ngày này với hàng tít: “Đảng mới là hy vọng duy nhất của nước Úc”. Phải mất thêm 5 năm nữa, nhưng sự thống nhất của các đảng trung hữu đã mở ra thời kỳ cầm quyền dài nhất và thành công nhất trong lịch sử chính trị Úc. Thủ tướng Menzies là thủ tướng Tự do tại vị 18 năm.

Một số trong trong nhóm 26 người chụp hình tại địa điểm cao nhất dành cho du khách trên đỉnh Mount Hotham, nơi có quán giải khát trong tòa nhà sau lưng họ. Hình: TVTS

Ngày nay Đảng Tự do gần như vô hình tại chính thị trấn đã khai sinh tầm nhìn của Menzies. Cơ cấu đảng đã tan rã, nền tảng cử tri đã bỏ đi, còn mục đích tồn tại của đảng trở nên xa lạ.

Tối thứ Bảy, một phong trào mới đã được xác lập với sự nhiệt thành tương tự hội nghị Albury cách đây 82 năm, khi One Nation giành quyền kiểm soát một đơn vị bầu cử mà Đảng Tự do và Đảng Quốc gia đã nắm giữ từ khi nó được thành lập vào đúng năm Menzies đắc cử.

Đây là gương mặt mới của phe trung hữu: phá vỡ trật tự, chủ nghĩa dân túy và sự phẫn nộ. Nó hầu như không có điểm chung nào với năm 1944.

Mục kể chuyện đường xa của tôi không chỉ nói về du lịch mà bao gồm những mảng đời sống nơi tôi đến trong đó có lịch sử, chính trị, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật, đời sống…  Tiếc rằng tại Albury, chúng tôi chỉ được dẫn xem đập Hume Dam và Albury and District War Memorial. Nhưng đòi hỏi gì hơn nữa?

Đi núi tuyết vào mùa thu để xem lá vàng

Trong chương trình ngày thứ hai của chuyến du lịch, chúng tôi sẽ đi núi Mount Hotham, qua ngày thứ ba sẽ đi thăm Bright và trở về Melbourne. Nhưng thời tiết báo ngày cuối sẽ có mưa nên ông hướng dẫn đề nghị đi núi Hotham xong trở về Bright vì trời đẹp. Ngày cuối trời mưa, sẽ đi xem thắng cảnh, chợ búa ở Albury trước khi trở về Melbourne khoảng giữa trưa. Mọi người đồng ý.

Từ nhà trọ Twin City Motor Inn ở Wodonga thành phố “song sinh” với Albury nằm sát biên giới hai tiểu bang Victoria và New South Wales lên tới đỉnh núi Hotham đường dài khoảng 150 km và lái xe mất khoảng 2 tiếng.

Sau bữa ăn sáng nằm trong gói du lịch, xe bus chúng tôi rời thành phố biên giới Wodonga, con đường hướng về Mount Hotham như dần đưa chúng tôi ra khỏi miền đồng bằng khô thoáng để bước vào một thế giới núi rừng lạnh sẫm của vùng Alps Úc.

Một nhóm các bà chụp hình bên trong tòa nhà có tên Hotham Alpine Gateway, sau lưng họ là một hồ nước nhỏ. Hình: TVTS

Qua những thị trấn nhỏ như Bright, màu sắc đầu tháng Năm đã đổi khác: lá phong và dương liễu chuyển vàng, cam, đỏ thẫm, chen giữa màu xanh tối của rừng bạch đàn còn đọng hơi lạnh của tháng cuối thu. Buổi sáng thường có sương thấp phủ ven sông Ovens, khiến các thung lũng hiện ra mờ như tranh thủy mặc.

Từ Bright bắt đầu lên núi thật sự. Great Alpine Road cuộn mình theo sườn dốc, những khúc cua tay áo nối nhau không dứt. Đường đèo lúc mở ra hun hút xuống vực sâu đầy rừng thông và cây gum, lúc lại khép kín dưới những vòm cây cháy xám sau các mùa cháy rừng rồi hồi sinh bằng chồi non xanh bạc.

Càng lên cao, không khí càng lạnh và mỏng. Tháng Năm chưa phải mùa tuyết, nhưng nhiều hôm gió từ miền núi cao đã mang theo hơi băng giá đầu mùa. Có ngày mây thấp quét ngang mặt đường như khói.

Trên đỉnh Mount Hotham, gió thường thổi mạnh và buốt hơn dưới chân núi nhiều độ. Đứng nhìn về những dãy núi chập chùng của Victorian Alps trong ánh chiều xám bạc cuối thu, người ta dễ có cảm giác đang ở một miền cao nguyên cô tịch nào đó của châu Âu hơn là nước Úc khô nóng quen thuộc.

Tại sao có danh từ Alps ở xứ Miệt Dưới này? Tên gọi “Alps” hay “Alpine” ở vùng Mount Hotham thật ra bắt nguồn từ dãy Alps ở Âu châu. Những nhà thám hiểm và di dân châu Âu thế kỷ 19 thấy vùng núi cao đông bắc Victoria có khí hậu lạnh, tuyết rơi và địa hình gợi nhớ Alps nên đặt tên là Victorian Alps hay Australian Alps.

Đường đèo trên núi Motham với nhiều khúc cua sát vực sâu. Hình: TVTS

“Alpine” vì thế trở thành tính từ chỉ vùng núi cao có tuyết, rừng thông và khí hậu miền núi. Các tên như Hotham Heights hay Great Alpine Road đều mang dấu ấn cách đặt tên ấy.

Không ít người đi du lịch ở Úc hay các nước trên thế giới thăm thú thắng cảnh ở núi cao đôi khi cũng hơi lo vì tai nạn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Nhưng nếu cứ lo sợ tai nạn thì không thể đi đâu được, kể cả ra khỏi nhà.

Theo các tài liệu, đường lên và xuống Mount Hotham trên tuyến Great Alpine Road đã xảy ra khá nhiều tai nạn trong nhiều năm qua, từ xe du lịch trượt xuống vực vì băng tuyết, xe mất thắng ở đoạn dốc quanh co, cho tới tai nạn chết người.

Đặc biệt vào mùa đông, mặt đường thường đóng băng đen (black ice), có sương mù dày và nhiều khúc cua sát vực sâu. “Black ice” là lớp băng rất mỏng, trong suốt hoặc gần như vô hình phủ trên mặt đường. Vì nó không trắng đục như tuyết hay băng thường nên mặt đường nhìn vẫn đen như nhựa đường ướt, khiến tài xế rất khó nhận ra,  vì vậy mới gọi là “băng đen”.

Nhà chức trách tiểu bang Victoria thường yêu cầu xe phải mang snow chains khi đi qua đoạn Harrietville–Hotham.

Dù vậy, đây vẫn là một trong những con đường núi đẹp nhất nước Úc. Tai nạn thường xảy ra với người thiếu kinh nghiệm lái xe vùng tuyết, chạy quá tốc độ hoặc đi ban đêm trong thời tiết xấu.

Đã có nhiều trường hợp chết và bị thương nghiêm trọng trên đường lên xuống Mount Hotham, nhất là trên tuyến Great Alpine Road.

Năm 2023, ABC News tường thuật một xe chở năm người, trong đó có hai trẻ em, đã lao xuống vực giữa Harrietville và Hotham.  Lực lượng cấp cứu nói họ “may mắn còn sống”.

Cũng đã có các tai nạn chết người. Một trường hợp được báo chí Úc đăng tải là người lái xe ngủ gật sau khi rời Mount Hotham, tông chết một người đi xe đạp trên Great Alpine Road.

Great Alpine Road là con đường du lịch dài khoảng 300 km nối vùng Wangaratta – Bright – Mount Hotham – Omeo – tới vùng Gippsland phía đông Victoria. Nhưng khi người ta nói “đường Great Alpine Road lên Hotham”, họ thường chỉ đoạn từ Bright qua Harrietville rồi leo lên Mount Hotham. Chính đoạn này mới nổi tiếng hiểm trở và đẹp nhất.

Từ Bright tới Harrietville chỉ là đường thung lũng khá dễ lái, dài khoảng 25 km. Nhưng từ Harrietville lên Hotham dài chừng 30 km thì độ cao tăng rất mạnh — từ khoảng 300 mét lên hơn 1,700 mét. Đây là đoạn có hàng chục cua tay áo (hairpin bends), dốc dài liên tục, vực sâu sát mép đường,  sương mù và băng tuyết mùa đông.

Mount Hotham cao khoảng 1,861 mét so với mực nước biển, là một trong những khu nghỉ mùa tuyết cao nhất nước Úc. Trên đỉnh núi tháng 5 gió lạnh quất từng cơn mạnh đến mức nhiều du khách phải ôm sát nhau để đứng vững chụp hình.

Vợ chồng tác giả bút ký selfie “trên đỉnh gió hú” núi Hotham vào lúc chưa tới mùa tuyết. Hình: TVTS

Tóc phụ nữ tung bay rối mịt trong gió, nhiều ông kéo cao cổ áo, hai tay nhét sâu vào túi áo khoác, cố che kín cổ và mặt là những cảnh thường thấy.

Ai cũng xuýt xoa than lạnh, hơi thở bốc trắng trong không khí, nhưng lại không muốn vào trong nhà vì khung cảnh núi non Victorian Alps quá hùng vĩ.

Gần khu đậu xe có hồ chứa nước nhân tạo nhỏ phục vụ sinh hoạt và chữa cháy, bên cạnh là vài máy bán cà phê, chocolate nóng và nước uống cho khách dừng chân giữa cái rét đầu mùa.

Dù chưa có tuyết, nhưng lại có vẻ đẹp riêng để chụp hình làm kỷ niệm. Nhưng thời gian chụp hình ngoài trời cũng ngắn ngủi vì lạnh và gió quá mạnh.

Đón xem kỳ cuối vào số báo 2084 tuần sau.

Nguyễn Hồng-Anh

(Trích tuần san điện tử www.etvts.com.au số 2083 phát hành Thứ Tư ngày 20/5/2083)