Một sự kiện truyền thông nhỏ, một thông điệp lớn về hội nhập, nhân quyền và lá phiếu gốc Việt. Đó là một sư kiện xảy ra tại tòa soạn của TVTS trên đường Burnley St, Richmond cách đây 30 năm.

Một buổi sinh nhật “không linh đình” nhưng vượt ngoài dự đoán

Ngày 14 tháng 12 năm 1995, tại trụ sở khiêm tốn của TiVi Tuần-san ở vùng Richmond, một buổi lễ kỷ niệm 10 năm thành lập tờ báo Việt ngữ này đã diễn ra trong không gian chật hẹp của nhà sách Hồng-Anh Thư-xã ở tầng trệt, với số khách mời giới hạn và thực đơn đơn sơ. Tuy nhiên, trái ngược với hình thức giản dị ấy, buổi lễ đã nhanh chóng vượt ra khỏi khuôn khổ một sinh hoạt báo chí thông thường để trở thành một sự kiện chính trị – truyền thông mang tầm vóc đặc biệt đối với cộng đồng người Việt tại Úc và cả chính trường liên bang.

Sự hiện diện của ông John Howard – khi đó là Lãnh tụ Đối lập Liên bang – cùng Thượng nghị sĩ Jim Short, phụ trách di trú của phe đối lập, đã biến buổi sinh nhật của một tờ báo cộng đồng thành tâm điểm chú ý của truyền thông Úc. Không chỉ vậy, thành phần tham dự còn quy tụ nhiều gương mặt tiêu biểu của cộng đồng người Việt, từ lãnh đạo cộng đồng, lãnh đạo tôn giáo, giới trí thức, đến các đại diện người Việt trong bộ máy công quyền và chính quyền địa phương.

Trong bối cảnh nước Úc đang bước vào giai đoạn tiền bầu cử, và cộng đồng người Việt ngày càng khẳng định vị thế cử tri của mình, buổi lễ này đã trở thành một diễn đàn hiếm hoi nơi truyền thông, chính trị và cộng đồng giao thoa trực tiếp.

Chủ bút Hồng-Anh mời ông Howard lên lầu xem nơi làm việc của nhân viên tòa soạn và nói sơ qua kỹ thuật làm báo Việt ngữ trước khi ông trở lại tầng trệt để gặp quan khách. Hình: TVTS

Sự lựa chọn có chủ đích của TiVi Tuần-san

Điều đáng chú ý là buổi lễ không có sự hiện diện của bất kỳ chính khách nào thuộc Đảng Lao động đương quyền. Đây không phải là một thiếu sót ngẫu nhiên, mà là một lựa chọn có chủ đích của ban biên tập TiVi Tuần-san. Trước đó, tờ báo từng bị nhìn nhận – dù không chính thức – là có quan hệ gần gũi với chính phủ Lao động, đặc biệt qua những lần tiếp xúc thường xuyên với Tổng trưởng Di trú Nick Bolkus.

Việc chỉ mời phe đối lập trong dịp kỷ niệm 10 năm được xem như một nỗ lực tái lập thế cân bằng chính trị, đồng thời tạo điều kiện để cộng đồng người Việt trực tiếp bày tỏ quan điểm và nguyện vọng của mình với người đang có nhiều khả năng trở thành Thủ tướng kế tiếp. Qua đó, TiVi Tuần-san khẳng định vai trò của mình không chỉ là một cơ quan truyền thông, mà còn là một không gian đối thoại chính trị của cộng đồng.

John Howard và thông điệp về người Việt, thuyền nhân và nhân quyền

Trong bài phát biểu tại buổi lễ, ông John Howard đã dành nhiều lời ca ngợi cho TiVi Tuần-san, coi sự thành công của tờ báo là biểu tượng cho sự thành đạt của cộng đồng người Việt tại Úc trong suốt một thập niên qua. Ông nhấn mạnh rằng câu chuyện của người Việt không phải là trường hợp cá biệt, mà là một phần trong bức tranh rộng lớn của chính sách di dân đã góp phần làm nên nước Úc hiện đại.

Đặc biệt, ông Howard đề cập trực tiếp đến nguồn gốc tị nạn của phần lớn người Việt tại Úc, thừa nhận rằng nhân quyền là mối quan tâm cốt lõi và thường trực của cộng đồng này. Ông bày tỏ niềm tự hào về chính phủ Tự Do của Thủ tướng Malcolm Fraser – mà ông từng là thành viên – vì đã đi đầu trong việc tiếp nhận thuyền nhân Đông Dương vào cuối thập niên 1970, và khẳng định rằng Úc, tính theo tỷ lệ dân số, là một trong những quốc gia tiếp nhận nhiều người tị nạn nhất thế giới.

Qua đó, ông Howard phản bác quan điểm cho rằng Đảng Tự Do thiếu tính nhân đạo hay hẹp hòi với di dân, đồng thời nhấn mạnh rằng chính sách cởi mở ấy đã được “đền đáp” bằng những đóng góp to lớn của các cộng đồng di dân, trong đó có người Việt.

Ông Hồng-Anh mở tờ TVTS giới thiệu nội dung tờ báo cho ông Howard và nói đùa… Hình: TVTS

Hội nhập nhưng không đánh mất bản sắc

Một trong những thông điệp quan trọng nhất của ông Howard là sự ủng hộ mạnh mẽ đối với mô hình hội nhập mà cộng đồng người Việt đang theo đuổi: hòa nhập vào xã hội Úc, đồng thời duy trì và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Ông coi TiVi Tuần-san là minh chứng sống động cho tinh thần ấy – một tờ báo Việt ngữ hoạt động trong khuôn khổ xã hội dân chủ Úc, vừa phục vụ cộng đồng, vừa góp phần làm phong phú đời sống đa văn hóa của quốc gia.

Những lời phát biểu này, trong bối cảnh bài diễn văn “Australian Identity” của ông Howard trước đó đang gây tranh cãi, đã mang ý nghĩa điều chỉnh hình ảnh chính trị, đồng thời gửi đi tín hiệu trấn an tới các cộng đồng sắc tộc, đặc biệt là cộng đồng Việt Nam

Tiếng nói của cộng đồng: nhân quyền, thuyền nhân và an cư lạc nghiệp

Sau ông Howard, Thượng tọa Thích Quảng Ba đã sử dụng diễn đàn này để nhấn mạnh vai trò của TiVi Tuần-san trong việc loan tải thông tin về tình hình trong nước, đặc biệt là các vụ đàn áp Giáo hội Phật giáo và vi phạm tự do tín ngưỡng tại Việt Nam. Thượng tọa cũng trực tiếp nêu vấn đề cưỡng bách hồi hương thuyền nhân, đưa những mối quan tâm cụ thể của cộng đồng đến trước lãnh tụ đối lập và truyền thông Úc.

Tiếp đó, ông Võ Minh Cương, Chủ tịch Cộng đồng Người Việt Tự do Úc châu, đã tái khẳng định ba vấn đề then chốt mà cử tri gốc Việt quan tâm: an cư lạc nghiệp tại Úc, số phận thuyền nhân và nhân quyền tại Việt Nam. Những phát biểu này cho thấy buổi lễ không chỉ là nơi lắng nghe, mà còn là nơi cộng đồng chủ động định hình nghị trình chính trị của mình.

Truyền thông Úc và sự “nhận diện” lá phiếu gốc Việt

Sự kiện tại TiVi Tuần-san đã thu hút sự hiện diện hiếm thấy của truyền thông Úc, từ ABC, SBS đến các đài truyền hình thương mại và nhật báo lớn như Herald Sun. Các bản tin phát sóng và bài báo đăng tải sau đó cho thấy một điểm chung: cộng đồng người Việt đã được nhắc đến như một lực lượng cử tri có tiếng nói, có tổ chức và có những mối quan tâm chính trị rõ ràng.

Dù có những cách diễn giải khác nhau – từ việc Thủ tướng Paul Keating mỉa mai ông Howard “đi săn phiếu người Việt”, đến những bình luận hoài nghi về chính sách đa văn hóa của lãnh tụ đối lập – truyền thông Úc đã đồng loạt thừa nhận tầm quan trọng của cộng đồng người Việt trong bối cảnh bầu cử sắp tới.

Truyền thông Úc vây quanh Thượng tọa Quảng Ba và Thủ lãnh Howard khi Thượng tọa đưa ra vấn đề đàn áp tôn giáo của CSVN và vấn đề thuyền nhân ở các trại tỵ nạn. Hình: TVTS

Một buổi gặp gỡ, một bước ngoặt biểu tượng

Nhìn lại, lễ kỷ niệm 10 năm TiVi Tuần-san không chỉ là dấu mốc của một tờ báo Việt ngữ, mà còn là một khoảnh khắc biểu tượng cho sự trưởng thành chính trị của cộng đồng người Việt tại Úc. Từ chỗ là một cộng đồng tị nạn tìm nơi nương thân, người Việt đã trở thành một tập thể có khả năng đối thoại trực tiếp với lãnh đạo chính trị cao nhất của quốc gia, và được truyền thông dòng chính chú ý.

Ý nghĩa lớn nhất của sự kiện này không nằm ở việc cộng đồng ủng hộ đảng nào, mà ở chỗ lá phiếu gốc Việt đã được công nhận là có giá trị. TiVi Tuần-san, qua vai trò trung gian truyền thông của mình, đã góp phần quan trọng trong việc đưa tiếng nói ấy ra ánh sáng chính trị Úc.

Ba thập niên sau: nhìn lại từ thập niên 2020

Ba mươi năm sau nhìn lại, buổi lễ khiêm tốn năm 1995 ấy vẫn còn nguyên giá trị lịch sử: đó là thời điểm cộng đồng người Việt bước ra khỏi “vùng im lặng”, khẳng định mình không chỉ là đối tượng của chính sách di trú, mà là chủ thể của đời sống dân chủ Úc.

Vùng Richmond đã khác, cộng đồng người Việt cũng khác. Thế hệ thuyền nhân nay đã về hưu hoặc bước sang tuổi xế chiều. Thế hệ thứ hai, thứ ba nói tiếng Anh nhiều hơn tiếng Việt, làm việc trong mọi lĩnh vực – từ chính trị, luật pháp đến truyền thông dòng chính.
Người Việt nay không còn là “cộng đồng mới đến”, nhưng cũng đối diện những thách thức mới: sự phân hóa quan điểm, câu hỏi về bản sắc, và vị trí của mình trong một nước Úc đang tranh luận gay gắt về đa văn hóa, Australia Day, và vai trò của di dân.

Nhìn lại buổi lễ sinh nhật TiVi Tuần-san năm 1995, giá trị lớn nhất không nằm ở việc cộng đồng ủng hộ ai, mà ở chỗ cộng đồng đã học cách bước vào không gian chính trị Úc với tư thế chủ động. Tờ báo Việt ngữ nhỏ bé ấy đã đóng vai trò chiếc cầu nối – không hoàn hảo, nhưng cần thiết – giữa người Việt và nền dân chủ Úc.

Ông Howard chụp hình lưu niệm với một số nhân viên tòa soạn và cộng tác viên bài vở của TVTS. Hình: TVTS

Trong thập niên 2020 này, khi câu hỏi không còn là “người Việt có thuộc về nước Úc hay không”, mà là “người Việt sẽ cùng các sắc dân khác định hình nước Úc như thế nào”, thì khoảnh khắc năm 1995 vẫn còn nguyên ý nghĩa. Đó là lúc cộng đồng nhận ra: im lặng không còn là lựa chọn, và lá phiếu – cũng như tiếng nói – chỉ có giá trị khi được sử dụng.

(Tổng hợp các bài viết trên TVTS số 508 phát hành ngày 20/12/1995)

Chủ bút TiVi Tuần-san: “Chính trị cũng tựa như thể thao”

LTS:Để độc giả biết được ông chủ bút Tivi Tuần-san đã nói gì trong buổi gặp gỡ Thủ lãnh Đối lập, toà soạn cho dịch nguyên văn bài diễn văn đã soạn sẵn của ông Nguyễn Hồng Anh. Bài diễn văn này sau đó đã được in và phân phát tại chỗ cho giới truyền thông Úc. Tuy nhiên những chữ nằm trong ngoặc đơn và in nghiêng là những chữ không có in ra trong bài diễn văn, mà chỉ là những lời Nguyễn Hồng Anh đã nói thêm trong lúc đọc diễn văn.

* * *

Thưa Quý vị,

Chúng tôi hân hoan chào đón Quý vị đến tham dự lễ mừng sinh nhật thứ 10 của Tivi Tuần-san và đặc biệt là ông John Howard đã bỏ thì giờ trong chương trình bận rộn của ông để đến đây.

(Ngoài ông Howard, chúng tôi còn được đón tiếp Thượng Nghị sĩ Jim Short, phát ngôn viên đối lập về Di trú. Riêng ông Julian Beale, dân biểu liên bang đại diện cho đơn vị Bruce đã nhận lời mời nhưng hôm qua, nhân viên của ông báo cho biết vì ông bệnh cả tuần qua nên không thể nào đến dự được. Ông Beale gởi lời cáo lỗi).

Một số đại diện cộng đồng Việt Nam chụp hình lưu niệm với ông John Howard trong ngày kỷ niệm sinh nhật lần thứ 10 của TiVi Tuần-san.

(Thưa Quý vị,)

Như Quý vị có thể biết, tờ báo tiên khởi chỉ là một dịch vụ kinh doanh rất nhỏ được thực hiện tại nhà ở của tôi. Lúc ban đầu, chúng tôi chỉ in bản dịch chương trình truyền hình từ tiếng Anh. Nhưng đến bây giờ, tôi tin rằng đây là một tờ báo Việt ngữ quan trọng phản ảnh sức mạnh và sự đa dạng của cộng đồng chúng tôi tại nước Úc này. Chủ trương của chúng tôi là đưa tin tức và bình luận về nhiều đề tài khác nhau cũng như đăng phần văn nghệ giải trí. Chúng tôi không chủ trương thông tin một chiều và cũng không chủ trương theo một khuynh hướng chính trị nào. Chúng tôi nghĩ rằng độc giả của chúng tôi sẽ có ý kiến riêng của họ.

Như Quý vị có thể thấy ngay tại đây, chúng tôi đã phát triển bằng cách mở thêm một nhà sách. Mục đích là để đáp ứng nhu cầu muốn bảo tồn văn hóa của người Việt Nam cũng như để dạy dỗ con cái chúng tôi hiểu biết về đất nước Việt Nam.

Đa số người Việt đến Úc với hai bàn tay trắng. Nhưng giờ đây đã có nhiều người Việt có cơ sở làm ăn và người Việt cũng đóng một vai trò quan trọng trong lãnh vực chuyên môn của cộng đồng.

Buổi họp mặt hôm nay tiêu biểu cho hầu hết các thành phần trong cộng đồng chúng tôi: thương gia, nhân viên xã hội, chuyên gia, tổ chức phụ nữ, công chức cao cấp, đại diện tôn giáo và tổ chức chính trị trong cộng đồng chúng tôi. Một vài vị đã phải từ các tiểu bang khác về đây. Tôi xin đặc biệt chào mừng quý vị đó.

Cộng đồng chúng tôi là một cộng đồng năng động. Chúng tôi không những chỉ quan tâm về những vấn đề liên quan đến quê hương của chúng tôi mà càng ngày càng quan tâm hơn đến những vấn đề của đất nước đã đón nhận chúng tôi. Dĩ nhiên là chúng tôi quan tâm đến vấn đề di trú. Nhưng chúng tôi cũng quan tâm đến những vấn đề khác, giống như mọi người Úc. Chúng tôi quan tâm đến sinh hoạt chính trị ở Việt Nam và vấn đề nhân quyền nói chung. Chúng tôi quan tâm đến tình hình kinh tế và công ăn việc làm.

Chủ bút Hồng-Anh trong bài diễn văn chào đón ông Howard ví von: “Chính trị cũng tựa như thể thao”. Hình: TVTS

Chúng tôi quan tâm đến vấn đề y tế và an sinh xã hội, vấn đề giáo dục con em chúng tôi. Chúng tôi quan tâm đến vấn đề môi sinh và thế giới mai hậu chúng tôi để lại cho con cháu chúng tôi. Chúng tôi quan tâm đến các diễn tiến chính trị của đất nước Úc.

(Và tôi cũng không thể quên mà nói thêm rằng chúng tôi không những quan tâm đến Soccer mà còn quan tâm đến cả Football nữa. Và như Quý vị biết, chính trị đôi lúc và rất nhiều lúc cũng giống như thể thao. Chúng tôi đang sống ở vùng Richmond đây. Chúng tôi có đội banh Collingwood và đội banh Hawthorn. Một ngày nào đó, chúng tôi sẽ quyết định chúng tôi sẽ ủng hộ đội banh nào!).

Người ta thường nghĩ rằng, nói chung chung, cộng đồng Việt Nam tại Úc trong quá khứ có khuynh hướng bỏ phiếu cho Lao Động. Tuy nhiên, những việc làm gần đây của chính phủ hiện hành, chẳng hạn như việc mời ông Tổng bí thư đảng Cộng sản Việt Nam Úc du với tư cách là một quốc khách, đã làm cho chúng tôi khá bất bình với đảng Lao Động.

Chúng tôi tin tưởng vào tiến trình dân chủ. Và vì lẽ đó, tôi đã mời ông Howard đến đây trong ngày hôm nay để gặp chúng tôi và có thể bắt đầu một cuộc thảo luận. Cuộc thảo luận này sẽ giúp thông tin cho cộng đồng chúng tôi, qua các vị đại diện trong cộng đồng chúng tôi và tờ báo của tôi, để biết lập trường của ông Howard và đảng Tự Do về những vấn đề quan trọng đối với chúng tôi. Tôi tin rằng nhiều người sẽ thích thú thảo luận trong buổi gặp mặt hôm nay.

Ông Howard trả lời báo chí Úc. Hình: TVTS

Thưa Quý vị,

(Tôi là một nhà báo chứ không phải một thầy bói, dù rằng tôi có một cộng tác viên thường xuyên viết tử vi trên báo chúng tôi. Ông ấy ở Gia Nã Đại. Nhiều độc giả của chúng tôi ở đây viết thư qua Gia Nã Đại để xin ông ký kiến. Rất tiếc là ông ấy đã không có mặt hôm nay để giúp tôi ý kiến. Thưa Quý vị, tôi không phải là một ông thầy bói, nhưng tôi tin rằng tôi sẽ không nói sai bét khi cho rằng ông Howard rất có thể là vị Thủ tướng sắp tới của chúng ta).

Vậy tôi xin chào đón ông, thưa ông Howard, đến dự lễ kỷ niệm sinh nhật thứ 10 của chúng tôi và xin ông cho chúng tôi đôi lời.

Hồng-Anh Nguyễn
Chủ bút TiVi Tuần-san
14 tháng 12 năm 1995