Melbourne 30/4/2015. Đúng vào thời khắc lịch sử tròn 40 năm kể từ ngày xe tăng Bắc Việt húc cổng Dinh Độc Lập, khép lại chiến tranh Việt Nam nhưng mở ra một cuộc ly hương chưa từng có trong lịch sử dân tộc, tòa soạn TiVi Tuần-san tại Melbourne trở thành nơi diễn ra một sinh hoạt mang ý nghĩa đặc biệt: ra mắt CD Boat People Dance của nhà báo – người viết ca khúc Nguyễn Hồng-Anh.

Buổi ra mắt diễn ra vào trưa ngày 30/4 (giờ Úc), quy tụ khoảng 50 quan khách Úc và Việt, trong đó có nhiều chính trị gia liên bang, tiểu bang và địa phương như Dân biểu liên bang Tim Watts đại diện Thủ lãnh Đối lập liên bang Bill Shorten; Dân biểu liên bang Adam Bandt Phó Thủ lãnh Đảng Xanh; Dân biểu tiểu bang Tim Smith đại diện Thủ lãnh Đối lập tiểu bang Victoria Matthew Guy; cùng các thị trưởng Phillip Vlahogiannis của Thành phố Yarra và Nam Quách của Thành phố Maribyrnong.

Không chỉ là một sinh hoạt văn nghệ, sự kiện còn mang tính xã hội – chính trị rõ nét, khi nhiều gương mặt tiêu biểu của cộng đồng người Việt thành đạt tại Úc được mời phát biểu, từ Đức Giám mục Phụ tá Tổng Giáo phận Melbourne Vincent Nguyễn Văn Long; doanh nhân DũngLê chủ nhân Hollywood Nails – người đứng đầu chiến dịch gây quỹ hơn $505,000 Úc kim cho Bệnh viện Nhi đồng Hoàng gia Melbourne, đến các trí thức, nghệ sĩ và người trẻ gốc Việt như Tiến sĩ Kiều Tiến Dũng giáo sư Nguyên tử học tại Melbourne University; cựu thần đồng dương cầm Phạm Minh Hoàng; tài năng dương cầm Ann Anh-Thư Nguyễn, nhà hài kịch Diana Nguyễn…

Galang: Đêm nhạc Thân Phận Ca của Nguyễn Hồng-Anh (mang kính tròn) với những ca khúc trong tập nhạc in ronéo, được phát hành tại trại tị nạn năm 1981

Trong bối cảnh ấy, Boat People Dance được giới thiệu không chỉ như một CD âm nhạc, mà như một thông điệp lịch sử, gửi đến xã hội Úc và thế hệ hậu duệ của thuyền nhân.

Không gian ký ức giữa lòng Melbourne

Một buổi trưa mùa thu năm 2015 tại Melbourne, trụ sở TiVi Tuần-san trên đường Victoria Parade, Collingwood, trở thành điểm gặp gỡ của ký ức, âm nhạc và đối thoại chính trị. Không khí trang trọng nhưng không nặng nề; tưởng niệm nhưng không khép lại trong bi lụy.

Sự kiện mang hai ý nghĩa: tưởng nhớ biến cố 30/4/1975 và ghi nhận chặng đường hội nhập, đóng góp của cộng đồng người Việt tại Úc sau bốn thập niên. Trong không gian ấy, TiVi Tuần-san hiện lên không chỉ như một tờ báo, mà như một không gian ký ức tập thể, nơi câu chuyện của người Việt được kể bằng nhiều ngôn ngữ: báo chí, âm nhạc và đối thoại công dân.

Quan khách đầu tiên phát biểu là Dân biểu Lao động Tim Watts, đại diện Thủ lãnh Đối lập liên bang Bill Shorten

Âm nhạc như chứng từ lịch sử

Nguyễn Hồng Anh rời bến Chương Dương, TP Sài Gòn bằng đường biển năm 1980, đến đảo Kuku (Indonesia) đúng vào trưa ngày 30/4. Bảy ngày bảy đêm lênh đênh trên biển trong chiếc thuyền 12 mét chở 154 người, rồi những năm tháng sống trong trại tị nạn Galang với hàng chục ngàn người Việt, trở thành nền ký ức sâu đậm trong đời ông.

Tại Galang, bên cạnh đời sống thiếu thốn và bất định, người tị nạn vẫn tìm cách giữ lấy nhân phẩm và tiếng nói của mình. Những đêm sinh hoạt văn nghệ – trong đó có chương trình mang tên Thân phận ca – là nơi câu chuyện vượt biển được kể bằng lời hát và âm nhạc của Nguyễn Hồng-Anh. Các ca khúc như Hòa Bình Lừa Dối không chỉ là hoài niệm, mà là câu hỏi nhức nhối: vì sao “hòa bình” đã được tuyên bố, nhưng hàng triệu người vẫn phải bỏ nước ra đi?

Sau nhiều thập niên gần như im tiếng, Nguyễn Hồng Anh trở lại với âm nhạc đúng vào mốc 40 năm sau 1975. Boat People Dance gồm 10 ca khúc, trong đó 9 bài bằng tiếng Anh và 1 bài bằng tiếng Pháp. Ông chủ ý không dùng tiếng Việt, không phải để quay lưng với ngôn ngữ mẹ đẻ, mà để đối thoại trực tiếp với xã hội Úc và với thế hệ trẻ gốc Việt – những người không còn sử dụng tiếng Việt thành thạo.

Với ông, âm nhạc không phải để biểu diễn, mà là một hình thức làm chứng: làm chứng cho thân phận thuyền nhân, cho một giai đoạn lịch sử chưa được ghi chép đầy đủ, và cho khát vọng tự do vẫn còn dang dở của quê hương.

Sau phần giới thiệu các quan khách hiện diện của cô Nguyễn Vũ Thụy-Văn, ông Nguyễn Hồng-Anh chào quan khách và mở đầu buổi ra mắt CD Boat People Dance tay cầm đàn guitar và hát ca khúc Deceitful Peace (Hòa Bình Lừa Dối), một ca khúc ông viết tại Sài Gòn, hai năm sau khi cộng sản Bắc Việt chiếm trọn Miền Nam, một ca khúc mà ông gọi là bản cáo trạng tội ác của cộng sản. Sau đó ông mới nói lý do có buổi họp mặt này.

Giám mục Phụ tá Tổng Giáo phận Melbourne Nguyễn Văn Long cũng là một thuyền nhân

Câu chuyện thuyền nhân là thành công chung

Sự hiện diện của các chính khách thuộc nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau tạo nên một điểm nhấn đáng chú ý. Dân biểu liên bang Tim Watts nhấn mạnh rằng câu chuyện thuyền nhân Việt Nam là một success story của nước Úc, của những người luôn tỏ lòng biết ơn, nhất là qua chương trình “Thank You Australia” gây quỹ cho Bệnh viện Nhi đồng Hoàng gia đánh dấu 40 năm định cư của người Việt tị nạn. Đồng thời ông ghi nhận sự đóng góp của ông Hồng-Anh và báo TiVi Tuần-san trong 30 năm qua, bởi trước đây khi những người mới tới định cư không có được nhiều thông tin như lúc này. Theo ông, Melbourne và nước Úc hôm nay sẽ không thể trọn vẹn nếu thiếu cộng đồng người Việt.
Phó Thủ lãnh Đảng Xanh liên bang Adam Bandt đưa ra một thông điệp mang tính nguyên tắc và vượt thời điểm: “Khi chúng ta đối xử với boat people như con người, tất cả chúng ta đều thắng.” Đó không chỉ là bài học của quá khứ, mà còn là định hướng cho những tranh luận đương đại về người tị nạn và di trú.

Dân biểu tiểu bang Tim Smith của Đảng Tự do, đại diện cho đơn vị vùng Kew sát Richmond -chào đời sau khi người Việt đã tới định cư ở Richmond- ghi nhận đóng góp văn hóa, kinh tế và đời sống đô thị của cộng đồng người Việt. Từ khu thương mại Victoria Street ở Richmond đến sinh hoạt chính trị – xã hội, người Việt đã góp phần làm nên bản sắc đa dạng và sinh động của Melbourne.

Đáng chú ý, một diễn giả là Thị trưởng Thành phố Yarra, Nghị viên Phillip Vlahogiannis nhấn mạnh rằng báo chí Việt ngữ không phải là “báo sắc tộc phụ”. Trong bối cảnh đa văn hóa, những tờ báo như TiVi Tuần-san, theo ông Vlahogiannis,phải được nhìn nhận là một phần của truyền thông chính mạch Úc, phản ánh tiếng nói chính trị và đời sống công dân của một cộng đồng đã hội nhập.

Sau diễn văn, phát biểu, quan khách trò chuyện và thưởng thức các món ăn Việt Nam. Trong hình, bà Huỳnh Bích Cẩm của Hội Phụ nữ Việt Úc và Dân biểu đảng Xanh Adem Bandt

Vết thương chưa lành

Phụ tá Giám mục Tổng giáo phận Melbourne, Đức cha Vincent Nguyễn Văn Long, mang đến cho buổi lễ một chiều kích tinh thần sâu sắc. Đức Cha nói: “Trước hết tôi xin chúc mừng Hồng-Anh nhân dịp ra mắt CD Boat People Dance (Điệu Vũ Thuyền Nhân). Nhạc của ông không chỉ là để giải trí. Nó diễn tả cảm xúc của người dân Việt Nam chúng tôi qua những giai đoạn náo loạn nhất trong lịch sử hiện đại của chúng tôi. Nhạc của Hồng-Anh giúp chúng tôi nhớ lại quá khứ của chúng tôi và sự cam kết của chúng tôi với tương lai của người dân chúng tôi ở Việt Nam”.

Đức Cha gọi ngày 30/4 là “một vết thương chưa lành” trong lịch sử dân tộc Việt Nam sau 40 năm cộng sản cầm quyền. Theo ngài, ký ức ấy thôi thúc người Việt trong và ngoài nước tiếp tục theo đuổi giấc mơ dang dở của tiền nhân: xây dựng một nước Việt Nam nhân bản, tự do, có chủ quyền, đời sống người dân ấm no và có vị thế xứng đáng trong cộng đồng quốc tế.

Ngài cũng ghi nhận sự hội nhập thành công của cộng đồng thuyền nhân Việt Nam và các thế hệ thứ hai, thứ ba tại Úc và nhiều nước tự do, cho rằng sự tháo vát, ý chí vươn lên và tinh thần yêu nước của họ là nền tảng để xây dựng tương lai tốt đẹp không chỉ ở hải ngoại mà cả cho quê hương Việt Nam.

Nhiều diễn giả nhắc lại bối cảnh ra đời của báo chí Việt ngữ tại Úc: không internet, không truyền thông dòng chính bằng tiếng Việt, và rất ít phương tiện để cộng đồng tự kể câu chuyện của mình.

Trong hoàn cảnh đó, TiVi Tuần-san đóng vai trò như một sợi dây kết nối: ghi lại đời sống cộng đồng, phản ánh thời sự Úc – Việt – quốc tế, và lưu giữ ký ức tập thể suốt nhiều thập niên. Không chỉ là tờ báo cộng đồng, TVTS còn là diễn đàn đối thoại chính mạch giữa người Việt và xã hội Úc.

Nhà hài kịch Diana Nguyễn (áo dài màu hồng) trong một màn giúp vui, đùa với hai vị khách người Úc

Tưởng niệm – tri ân – nhìn về tương lai

Buổi ra mắt Boat People Dance khép lại trong tinh thần tưởng niệm quá khứ, tri ân nước Úc và hướng về tương lai. Một tương lai nơi cộng đồng người Việt tiếp tục đóng góp cho quê hương thứ hai, nhưng không quên gần 100 triệu đồng bào trong nước vẫn đang khao khát tự do và nhân quyền.Chỉ một năm sau, vào tháng 10 năm 2016, TiVi Tuần-san tiếp tục bước thêm một bước mới khi ra mắt chương trình truyền hình trực tuyến (YouTube) tại tòa soạn Melbourne, với sự hiện diện của Thượng nghị sĩ Zed Seselja, Thứ trưởng Dịch vụ Xã hội và Đa văn Sự vụ Liên bang.

Đó không chỉ là một sự kiện truyền thông, mà là dấu mốc cho thấy TVTS đã và đang mở rộng vai trò lâu dài của mình trong đối thoại chính mạch, đa văn hóa và công dân tại nước Úc.

Kỳ sau – bài thứ bảy trong loạt “Làm báo tiếng Việt ở Úc” – sẽ trở lại với cột mốc ấy.