Không ai biết thuở thiếu thời, Donald Trump có từng mơ trở thành chính trị gia, chứ chưa nói tới việc làm tổng thống Hoa Kỳ. Với bằng cử nhân kinh tế và gia tài địa ốc thừa hưởng từ cha, ông xây dựng thương hiệu Trump Organization, đầu tư vào bất động sản, khách sạn, cao ốc, sòng bài, sân golf và khu nghỉ dưỡng. Sự nghiệp kinh doanh không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Trong thập niên 1990, doanh nghiệp của ông từng sáu lần nộp đơn phá sản. Tuy vậy, ông vẫn duy trì hình ảnh một nhà tài phiệt thành đạt.

Tên tuổi Trump thực sự phổ biến khi ông dẫn chương trình truyền hình thực tế “The Apprentice” suốt gần mười năm, trước khi bước vào chính trường năm 2016 và đánh bại cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton để trở thành tổng thống. Tự nhận là người ngoài giới tinh hoa Washington, ông theo đuổi phong cách điều hành khác biệt cả trong đối nội lẫn đối ngoại. Ông mạnh tay sa thải cộng sự, ít nể tình những người từng ủng hộ mình, và đề cao khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”. Ông rút quân khỏi Afghanistan, hạn chế dính líu vào các cuộc chiến kéo dài, đồng thời sử dụng kinh tế và ngoại giao – khi mềm dẻo, khi cứng rắn – để đối đầu Nga, Trung Quốc, Iran và Bắc Hàn.

Nhiệm kỳ đầu không để lại nhiều dấu ấn lớn, ngoài kết thúc đầy tranh cãi sau bầu cử 2020, khi ông bị cáo buộc kích động vụ bạo loạn tại Quốc hội. Hàng loạt điều tra và cáo buộc, kể cả từ những phụ nữ tố cáo hành vi sai trái, khiến ông gọi đó là “cuộc săn phù thủy”. Ông từng phải ra trình diện và chụp ảnh lưu hồ sơ như một nghi phạm, chờ ngày xét xử chưa định.

Dù vậy, ông vẫn tái tranh cử và giành được sự ủng hộ mạnh mẽ trước Tổng thống đương nhiệm khi ấy là Joe Biden, người bị nhiều cử tri cho là quá già yếu, và sau đó là Phó Tổng thống Kamala Harris, ứng viên được giới cấp tiến hậu thuẫn. Một vụ ám sát hụt trong mùa tranh cử càng khiến người ủng hộ tin ông có “sứ mệnh đặc biệt”. Trái với nhiều thăm dò, Trump thắng cử và trở lại Tòa Bạch Ốc.

Trong nhiệm kỳ hai, ông ưu tiên chọn cộng sự trung thành hơn là những nhân vật được coi là chuyên gia độc lập. Tuy nhiên, khác với nhiệm kỳ đầu, nội các và phụ tá của ông không còn bị thay đổi đột ngột. Thách thức lớn nhất là chiến tranh Nga–Ukraine, mà ông từng tuyên bố có thể giải quyết trong 24 giờ. Lời hứa ấy chưa thành hiện thực, nhưng ông lại gây bất ngờ bằng các hành động quân sự táo bạo: không kích các cơ sở nguyên tử Iran giữa năm ngoái, bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro đầu năm nay, và tiến hành thêm một đợt tấn công vào Iran cuối tuần qua.

Trump vốn nổi tiếng là người khó đoán, nói năng bất thường nhưng hành động quyết liệt. Chính sự khó lường ấy, theo những người ủng hộ, giúp ông đạt kết quả trong ba chiến dịch quân sự liên tiếp trong tám tháng. Tuy nhiên, cuộc đối đầu với Iran được xem là nguy hiểm hơn cả. Tehran sở hữu kho hỏa tiễn và drone lớn, đủ khả năng gây thiệt hại cho Mỹ, Israel và các đồng minh vùng Vịnh, cả về cơ sở vật chất lẫn sinh mạng binh sĩ.

Trump tuyên bố có thể giải quyết xung đột trong bốn đến năm tuần, đồng thời kêu gọi người dân Iran đứng lên thay đổi chế độ thần quyền hiện tại. Ông nói mục tiêu là loại bỏ giới lãnh đạo chứ không phải toàn bộ chế độ, như cách ông từng giải quyết Venezuela.

Trump chắc chắn sẽ đi vào lịch sử Hoa Kỳ. Nhưng ông sẽ được ghi nhớ như một nhà lãnh đạo gây chia rẽ, hay như người dám hành động táo bạo để định hình lại trật tự quốc tế?

Câu trả lời tùy thuộc vào kết quả cuối cùng của những quyết định đang làm rung chuyển thế giới hôm nay.

(Trích xã luận báo điện tử e-magazine tivi tuần-san www.etvts.com.au phát hành Thứ Tư 04/03/2026)