Trong một động thái được xem là đặc biệt và hiếm hoi kể từ sau Đệ Nhị Thế chiến, Thủ tướng Úc Anthony Albanese đã xuất hiện trên truyền hình toàn quốc vào tối thứ Tư để gửi một thông điệp ngắn nhưng mang tính biểu tượng cao: kêu gọi người dân “làm phần việc của mình” trong bối cảnh khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu.

Bài diễn văn dài chỉ khoảng ba phút, được thu sẵn và phát đồng loạt trên các đài truyền hình và phát thanh lúc 7 giờ tối, phá vỡ thông lệ vốn chỉ dành cho những thời khắc hệ trọng như chiến tranh hay khủng hoảng quốc gia. Trước đây, hình thức này từng được sử dụng bởi John Howard khi tuyên bố tham gia chiến tranh Iraq năm 2003, hay Kevin Rudd khi xin lỗi Thế hệ Bị Đánh Cắp năm 2009, và gần nhất là Scott Morrison vào đầu đại dịch COVID-19 năm 2020.

Mở đầu bài phát biểu, ông Albanese thừa nhận tâm lý lo lắng đang lan rộng trong xã hội: “Chúng ta vốn là một quốc gia lạc quan, nhưng tôi hiểu rằng lúc này thật khó để giữ sự tích cực.” Ông nhấn mạnh rằng cuộc chiến tại Trung Đông – đặc biệt là việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz – đã gây ra đợt tăng giá xăng dầu “lớn nhất trong lịch sử”, dù Úc không trực tiếp tham chiến. Tuy nhiên, “mọi người dân Úc đều đang phải trả giá cho điều đó”.

Điểm đáng chú ý là Thủ tướng tránh dùng từ “khủng hoảng”, dù thừa nhận những cú sốc kinh tế sẽ còn kéo dài trong nhiều tháng tới. Thay vì công bố các biện pháp mới, ông chủ yếu nhắc lại những chính sách đã được công bố trước đó, như kế hoạch an ninh nhiên liệu quốc gia, giảm thuế xăng tạm thời và hỗ trợ ngành vận tải.

Thông điệp cốt lõi của bài diễn văn không nằm ở chính sách mà ở hành vi cá nhân. Ông kêu gọi người dân tránh tích trữ xăng dầu, chỉ mua đủ dùng như bình thường và cân nhắc chuyển sang phương tiện công cộng nếu có thể. “Hãy nghĩ đến những người ở vùng nông thôn, những ngành thiết yếu – những người không có lựa chọn khác ngoài việc sử dụng nhiên liệu mỗi ngày,” ông nói.

Thông điệp này được củng cố bằng các biện pháp kinh tế đi kèm, trong đó đáng chú ý là gói $1 tỷ đô la cho vay không lãi suất nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp bị ảnh hưởng nặng nề như vận tải, sản xuất nhiên liệu và phân bón. Chính phủ cũng nhấn mạnh mục tiêu kép: vừa đối phó áp lực chi phí sinh hoạt trước mắt, vừa thúc đẩy cải cách dài hạn để tăng tính tự chủ kinh tế.

Tuy nhiên, phản ứng từ phe đối lập khá gay gắt. Lãnh đạo đối lập Angus Taylor cho rằng bài phát biểu thiếu chi tiết và không đưa ra kế hoạch rõ ràng, gọi đây chỉ là một “bản phát lại” của các thông báo trước đó. Ông yêu cầu chính phủ phải cung cấp cập nhật hàng ngày về tình trạng nhiên liệu để trấn an dư luận.

Dù vậy, ý nghĩa lớn nhất của bài diễn văn có lẽ không nằm ở nội dung cụ thể mà ở chính hình thức của nó. Trong bối cảnh bất ổn toàn cầu lan rộng, việc một thủ tướng Úc trực tiếp nói chuyện với toàn dân qua truyền hình là dấu hiệu cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình – đồng thời nhấn mạnh vai trò của tinh thần đoàn kết quốc gia.

Thông điệp “hãy làm phần việc của mình” không phải là một mệnh lệnh, mà là lời kêu gọi dựa trên niềm tin vào ý thức cộng đồng – một giá trị đã nhiều lần giúp nước Úc vượt qua những giai đoạn khó khăn trong lịch sử.