Những câu hỏi đang gây lo ngại trong giới chính trị phương Tây: liệu Tổng thống Donald Trump có thể đơn phương rút Hoa Kỳ khỏi NATO hay không, và nếu điều đó xảy ra thì Âu Châu sẽ đối mặt với những hậu quả gì.

Trước hết, về mặt pháp lý, câu trả lời ngắn gọn là: không dễ, và gần như không thể thực hiện một cách đơn phương. Một đạo luật được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2023 – sau đó trở thành một phần của Đạo luật Quốc phòng 2024 – quy định rõ rằng bất kỳ quyết định rút khỏi NATO nào cũng phải được Thượng viện phê chuẩn với đa số hai phần ba, hoặc phải thông qua một đạo luật của Quốc hội. Điều này đặt ra một rào cản rất lớn, bởi ngay cả khi toàn bộ nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ ông Trump, vẫn cần thêm ít nhất hơn chục phiếu từ phía Dân chủ – điều gần như không có khả năng xảy ra.

Nhiều chính trị gia Mỹ đã lên tiếng bác bỏ quan điểm cho rằng tổng thống có thể tự ý rút khỏi NATO. Thượng nghị sĩ Thom Tillis khẳng định đây là điều “không đúng về mặt thực tế”, đồng thời cảnh báo rằng việc phá vỡ liên minh quân sự này sẽ gây rủi ro rất lớn cho an ninh Hoa Kỳ. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cũng tuyên bố Thượng viện sẽ không chấp nhận việc “bỏ rơi các đồng minh”.

Tuy nhiên, vấn đề không hoàn toàn dừng lại ở luật pháp. Một số chuyên gia cho rằng tổng thống Mỹ vẫn có thể tìm cách “lách luật” bằng cách viện dẫn quyền điều hành đối ngoại, hoặc ký sắc lệnh hành pháp để đình chỉ vai trò của Mỹ trong NATO. Nếu điều này xảy ra, tranh chấp chắc chắn sẽ bị đưa ra tòa án và gây ra một cuộc khủng hoảng hiến pháp. Dù vậy, ngay cả khi không chính thức rút lui, tổng thống vẫn có thể làm suy yếu NATO bằng cách giảm cam kết, trì hoãn thực hiện nghĩa vụ, hoặc rút bớt quân đội Mỹ khỏi châu Âu.

Chính điểm này khiến các đồng minh châu Âu lo ngại hơn cả. NATO không chỉ là một hiệp ước quân sự, mà còn là trụ cột an ninh của Âu Châu suốt hơn 75 năm. Nếu Mỹ – quốc gia đóng vai trò trung tâm – rút lui hoặc giảm cam kết, hệ thống phòng thủ tập thể của châu Âu sẽ bị lung lay nghiêm trọng.

Một trong những hậu quả trực tiếp là sự suy yếu của Điều 5 – nguyên tắc cốt lõi của NATO, theo đó một cuộc tấn công vào một thành viên sẽ được xem là tấn công vào tất cả. Nếu Mỹ không còn đảm bảo thực thi nguyên tắc này, các quốc gia châu Âu sẽ phải tự gánh vác trách nhiệm phòng thủ, trong khi nhiều nước vẫn chưa đủ năng lực quân sự độc lập.

Ngoài ra, việc Mỹ rút khỏi NATO có thể làm gia tăng nguy cơ xung đột, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng với Vladimir Putin và Nga vẫn chưa hạ nhiệt. NATO được thành lập một phần để đối phó với Moscow, và cho đến nay vẫn là lực lượng răn đe quan trọng. Nếu liên minh suy yếu, Nga có thể cảm thấy có nhiều cơ hội hơn để gia tăng ảnh hưởng hoặc gây sức ép tại Đông Âu.

Không chỉ riêng châu Âu bị ảnh hưởng, mà chính Hoa Kỳ cũng sẽ chịu thiệt hại. Nhiều cựu quan chức và tướng lĩnh Mỹ cảnh báo rằng NATO giúp Mỹ duy trì ảnh hưởng toàn cầu với chi phí thấp hơn nhiều so với việc hành động đơn độc. Nếu rút lui, Mỹ có thể phải tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời mất đi mạng lưới căn cứ và đồng minh chiến lược – những yếu tố từng đóng vai trò quan trọng trong các chiến dịch quân sự, như các hoạt động tại Trung Đông gần đây.

Thực tế, ngay cả những người từng ủng hộ việc “xoay trục” khỏi châu Âu cũng đã thay đổi quan điểm khi nhận ra giá trị thực tế của NATO trong các chiến dịch quân sự hiện đại. Điều này cho thấy liên minh không chỉ mang ý nghĩa chính trị mà còn là công cụ chiến lược thiết yếu.

Tóm lại, dù Donald Trump nhiều lần tuyên bố cân nhắc rút khỏi NATO, nhưng các rào cản pháp lý và chính trị khiến khả năng này rất khó xảy ra trong thực tế. Tuy nhiên, ngay cả khi không chính thức rời bỏ, việc giảm cam kết của Mỹ cũng đủ để làm lung lay nền tảng an ninh của Âu Châu, buộc các quốc gia trong khu vực phải chuẩn bị cho một kỷ nguyên tự lực phòng thủ nhiều hơn và một môi trường an ninh bất ổn hơn.