Tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến căng thẳng nhưng cũng mở ra hy vọng ngoại giao, khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố sẽ duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận hoàn chỉnh với Tehran. Đồng thời, các nguồn tin cho biết một vòng đàm phán mới giữa Mỹ và Iran có thể diễn ra tại Pakistan vào đầu tuần tới.

Phát biểu hôm thứ Sáu và lặp lại trên chuyên cơ Air Force One vào thứ Bảy, ông Trump khẳng định lệnh phong tỏa sẽ vẫn được giữ nguyên “cho đến khi giao dịch với Iran được hoàn tất 100% và ký kết đầy đủ.” Ông cũng cho biết nếu không đạt được thỏa thuận trước thời điểm ngừng bắn hiện nay hết hạn vào thứ Tư tới, ông có thể sẽ không gia hạn thêm.

Dù vậy, Tổng thống Mỹ bày tỏ sự lạc quan rằng hai bên đang tiến gần đến một thỏa thuận. Theo ông, Iran “đã đồng ý với mọi thứ”, trong đó có việc hợp tác giải quyết kho uranium làm giàu cao của nước này. Ông nói Hoa Kỳ sẽ thu hồi toàn bộ số vật liệu hạt nhân đó bằng con đường hòa bình nếu đạt được thỏa thuận, còn nếu không thì bằng “một hình thức kém thân thiện hơn”.

Tuy nhiên, phía Iran bác bỏ nhiều tuyên bố của ông Trump. Một quan chức cao cấp Iran gọi những phát biểu trên là “sự thật bị thay thế”, nhấn mạnh Tehran chưa từng chấp nhận chuyển kho uranium sang Mỹ. Vấn đề làm giàu uranium vẫn được xem là một trong những bất đồng lớn nhất giữa hai bên. Iran cũng tuyên bố sẽ không chấp nhận việc bị đối xử như ngoại lệ ngoài luật pháp quốc tế.

Trong khi đó, eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển phần lớn dầu mỏ thế giới – đã được Iran tuyên bố mở cửa trở lại cho tàu thương mại. Ngoại trưởng Abbas Araghchi nói tuyến đường này sẽ “hoàn toàn mở” trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn 10 ngày liên quan đến Lebanon.

Tuy nhiên, thực tế trên biển cho thấy hoạt động hàng hải vẫn còn dè dặt. Dữ liệu theo dõi tàu bè cho thấy chỉ có số ít tàu hàng và một tàu chở dầu đi qua khu vực. Nhiều công ty vận tải biển vẫn thận trọng trước các rủi ro an ninh và nguy cơ căng thẳng tái bùng phát.

Lãnh đạo Quốc hội Iran cũng cảnh báo eo biển Hormuz có thể bị đóng lại nếu Mỹ không dỡ bỏ phong tỏa. Tehran cho biết tàu bè muốn đi qua sẽ phải theo tuyến đường được chỉ định và có sự chấp thuận của Iran. Trong khi đó, ông Trump bác bỏ khả năng Iran thu phí tàu bè qua lại, khẳng định sẽ “không có chuyện đó”.

Một điểm đáng chú ý khác là ông Trump tuyên bố thỏa thuận với Iran không liên quan trực tiếp đến lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon. Tuy nhiên, ông nói Hoa Kỳ sẽ làm việc riêng với Lebanon và giải quyết vấn đề Hezbollah “một cách thích hợp”. Đồng thời, ông cũng cho biết Israel sẽ không tiếp tục oanh kích Lebanon nữa và nhấn mạnh rằng điều đó đã được Washington yêu cầu.

Trong nỗ lực ngoại giao khu vực, Pakistan nổi lên như một bên trung gian quan trọng. Tổng tư lệnh quân đội Pakistan, Thống chế Asim Munir, vừa kết thúc chuyến thăm ba ngày tới Tehran, gặp gỡ lãnh đạo Iran và các nhà đàm phán. Islamabad tuyên bố mục tiêu là thúc đẩy một giải pháp thương lượng nhằm mang lại hòa bình và ổn định cho khu vực.

Ngoài ra, ông Trump cũng đề cập đến yếu tố kinh tế toàn cầu khi cho biết Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình “rất hài lòng” trước việc eo biển Hormuz mở cửa trở lại. Hai nhà lãnh đạo dự kiến gặp nhau tại Trung Quốc vào giữa tháng Năm trong một hội nghị thượng đỉnh mà ông Trump gọi là có thể mang tính “lịch sử”.

Hiện nay, cục diện vẫn còn mong manh: phong tỏa chưa được dỡ bỏ, lệnh ngừng bắn có thời hạn, và các khác biệt cốt lõi về hạt nhân vẫn chưa được giải quyết. Tuy nhiên, việc các bên tiếp tục đối thoại cho thấy cánh cửa ngoại giao vẫn còn mở trong một khu vực vốn nhiều biến động.