Ben Roberts-Smith đã rời nhà giam Silverwater sau khi được tòa chấp thuận cho tại ngoại có điều kiện, trong lúc chờ xét xử vụ án tội ác chiến tranh dự kiến còn kéo dài nhiều năm. Quyết định này khép lại chín ngày tạm giam của cựu quân nhân từng được ca ngợi là một trong những người lính được trao huân chương cao quý nhất của Úc.

Ông rời trại giam tại Sydney trong sự chú ý lớn của truyền thông. Giới chức cải huấn tìm cách ngăn các phóng viên chụp ảnh khi ông được đưa ra bằng lối phía sau. Theo tường thuật, bạn gái của ông là Sarah Matulin lái xe đón ông rời nơi giam giữ.

Thẩm phán Greg Grogin cho biết tòa chỉ có thể cho bảo lãnh khi xác định có “những hoàn cảnh đặc biệt”. Ông nhấn mạnh rằng mọi bị cáo đều được hưởng nguyên tắc suy đoán vô tội, và việc tại ngoại không phải là một hình thức trừng phạt.

Theo thẩm phán, vụ án chứa đựng khối lượng lớn tài liệu liên quan an ninh quốc gia, nhiều hồ sơ phải được lưu giữ tại các cơ sở bảo mật. Điều đó sẽ hạn chế khả năng tiếp cận chứng cứ của nhóm luật sư biện hộ nếu bị cáo tiếp tục bị giam. Tòa cũng nhìn nhận thực tế rằng vụ việc khó có thể đưa ra xét xử trong tương lai gần.

Ben Roberts-Smith đang đối mặt với năm cáo buộc giết người, liên quan đến các hành vi bị cho là xảy ra từ năm 2009 đến 2012 trong thời gian phục vụ tại Afghanistan cùng lực lượng đặc nhiệm SAS. Các nạn nhân được mô tả là những người bị bắt giữ không mang vũ khí.

Theo lệnh của tòa, ông phải nộp khoản bảo chứng 250,000 đô-la Úc, giao nộp hộ chiếu và trình diện cảnh sát ba lần mỗi tuần. Ông bị cấm rời nước Úc dưới bất kỳ hoàn cảnh nào, không được rời tiểu bang Queensland ngoại trừ khi đến Sydney hoặc Perth để phục vụ vụ án. Ngoài ra, ông không được tiếp xúc với những người từng cùng phục vụ tại Afghanistan và không được sở hữu hay tiếp cận súng đạn.

Phía bào chữa lập luận rằng thân chủ không có nguy cơ bỏ trốn. Luật sư nói nếu không có hộ chiếu thì ông “không thể đi đâu cả”, đồng thời cho biết ông từng đề nghị hợp tác với cơ quan điều tra đặc biệt bằng cách ra trình diện theo hẹn.

Luật sư cũng cho rằng vụ án là trường hợp chưa từng có trong lịch sử pháp lý Úc: một quân nhân được chính phủ cử ra chiến trường, nhiều lần tham chiến, nay bị truy tố tại tòa án dân sự trong nước về những hành vi bị cáo buộc xảy ra ở nước ngoài. Theo bên bào chữa, tiến trình tố tụng sẽ rất phức tạp, có thể kéo dài với nhiều tranh luận pháp lý và nguy cơ trì hoãn liên tục.

Một người mang biểu ngữ yêu cầu trả tự do cho Robert-Smith. 9News’ screenshot

Một luận điểm khác được nêu ra là mức độ đưa tin dày đặc trong nhiều năm qua có thể ảnh hưởng đến khả năng xét xử công bằng. Luật sư nói những tranh cãi kéo dài trong dư luận có thể trở thành vấn đề để các tòa cấp cao hơn phải xem xét sau này.

Trong khi đó, công tố phản đối cho tại ngoại. Đại diện Công tố Chính phủ Liên bang nhấn mạnh đây là những cáo buộc thuộc loại nghiêm trọng nhất trong luật hình sự. Công tố viên còn nêu lo ngại bị cáo có thể tìm cách tiếp xúc nhân chứng hoặc can thiệp tiến trình tố tụng.

Phía công tố viện dẫn những cáo buộc trước đây về việc sử dụng điện thoại “burner phone”, liên lạc mã hóa, tiêu hủy chứng cứ, hoặc tác động nhân chứng qua bên thứ ba. Theo họ, các yếu tố này cho thấy rủi ro không thể xem nhẹ.

Dù vậy, thẩm phán Grogin cho rằng nếu bị cáo vi phạm điều kiện bảo lãnh hay tìm cách tiếp cận nhân chứng, việc bắt giữ trở lại sẽ diễn ra rất nhanh chóng. Ông nói khi đó bị cáo sẽ sớm “mặc lại bộ đồ xanh nhà tù”.

Với tính chất phức tạp của hồ sơ, phiên xử chính thức nhiều khả năng chưa thể diễn ra trước năm 2029. Điều đó đồng nghĩa vụ án Ben Roberts-Smith sẽ còn là tâm điểm chú ý của nước Úc trong nhiều năm tới.