CANBERRA – Chính phủ của Anthony Albanese đang xúc tiến kế hoạch thành lập đội tàu hàng treo cờ Úc, trong một nỗ lực tăng khả năng tự cường kinh tế và bảo đảm chuỗi cung ứng giữa lúc khủng hoảng Trung Đông cùng rủi ro nhiên liệu ngày càng nổi bật.

Theo kế hoạch đang hoàn tất, chính phủ sẽ trợ cấp chiếc tàu thương mại đầu tiên treo cờ Úc và sử dụng thủy thủ đoàn người Úc trong thời hạn năm năm. Đây là bước mở đầu cho mục tiêu dài hạn xây dựng hạm đội lên tới 12 tàu thương mại có thể được quân đội trưng dụng khi xảy ra chiến tranh, thiên tai hoặc khủng hoảng lớn.

Nhà điều hành chiếc tàu đầu tiên nhiều khả năng được công bố trước tháng Sáu, trong khi thỏa thuận cho chiếc thứ hai có thể theo ngay sau đó. Ba chiếc đầu tiên sẽ nằm trong chương trình thí điểm được nhà nước hỗ trợ trực tiếp.

Song song với trợ cấp, chính phủ cũng xây dựng khung pháp lý mới để việc đăng ký tàu tại Úc và thuê thủy thủ đoàn địa phương trở nên khả thi về tài chính. Hiện nay, tàu treo cờ nước ngoài thường rẻ hơn nhiều nhờ thuế thấp và chi phí nhân công thấp.

Ý tưởng “strategic fleet” không mới; Lao động từng đưa ra trong các kỳ bầu cử 2019 và 2022. Tuy nhiên tiến độ triển khai bị chỉ trích là chậm. Nguồn tin chính phủ cho biết xung đột Trung Đông đã tạo “trọng tâm khẩn cấp” khiến dự án được đẩy nhanh.

Giới chuyên gia cảnh báo mô hình này sẽ tốn kém cho ngân sách. Muốn cạnh tranh với tàu nước ngoài, Úc có thể phải dùng ưu đãi thuế lớn, trợ cấp vận hành hoặc thậm chí đánh phí lên tàu cập cảng để tạo nguồn tài trợ cho đội tàu chiến lược và đào tạo thủy thủ.

Nghiệp đoàn Hàng hải Úc hoan nghênh kế hoạch. Tổng thư ký Jake Field nói an ninh nhiên liệu chính là an ninh quốc gia, nhưng sẽ không có an ninh nguồn cung nếu phương tiện vận chuyển phụ thuộc hoàn toàn vào nước ngoài. Theo ông, chỉ tàu treo cờ Úc với thủy thủ đoàn Úc mới chắc chắn xuất hiện khi khủng hoảng xảy ra.

Diễn biến này còn gắn với vụ cháy tại nhà máy lọc dầu Viva Energy ở Geelong, một trong hai cơ sở lọc dầu còn lại của Úc. Sự cố làm dấy lên lo ngại thiếu nhiên liệu, khiến Thủ tướng rút ngắn chuyến công du Malaysia để đến hiện trường.

Ông Albanese trấn an rằng 60% sản lượng xăng và 80% sản lượng diesel của nhà máy vẫn đang duy trì. Viva Energy cũng cam kết bù phần thiếu hụt bằng hàng nhập cảng, nên chưa cần nâng mức ứng phó trong kế hoạch an ninh nhiên liệu quốc gia.

Theo thủ tướng, ngân sách tháng Năm sẽ tiếp tục củng cố chương trình “Future Made in Australia” và tăng sức chống chịu kinh tế. Việc lập đội tàu quốc gia được xem là một phần trong chiến lược rộng hơn: giảm phụ thuộc bên ngoài, giữ hàng hóa thiết yếu luôn đến được nước Úc khi thế giới biến động.