Tổng thống Donald Trump đến Bắc Kinh ngày 14/5 trong chuyến công du đầu tiên tới Trung Quốc kể từ năm 2017 để hội đàm với Chủ tịch Xi Jinping. Trung Quốc tổ chức nghi lễ đón tiếp long trọng tại Đại lễ đường Nhân dân với đội quân danh dự, ban nhạc quân đội và hàng trăm trẻ em cầm hoa, cờ hai nước.

Ông Trump gọi cuộc gặp là “tuyệt vời”, ca ngợi ông Tập là “một lãnh đạo vĩ đại” và nói quan hệ Mỹ–Trung “sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết”. Phía Trung Quốc cũng liên tục nhấn mạnh tinh thần hợp tác, với ông Tập tuyên bố hai nước nên là “đối tác chứ không phải đối thủ”.

Kinh tế và thương mại là trọng tâm

Tòa Bạch Ốc cho biết hai bên đã bàn sâu về mở rộng hợp tác kinh tế, tăng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Mỹ và khả năng Trung Quốc mua thêm nông sản, dầu khí cùng máy bay của Mỹ. Washington hy vọng đạt được các thỏa thuận thương mại lớn nhằm tạo động lực chính trị trước cuộc bầu cử giữa kỳ.

Ông Trump mang theo một phái đoàn doanh nghiệp hùng hậu gồm lãnh đạo nhiều tập đoàn lớn như Apple, BlackRock, Boeing, Tesla và Goldman Sachs. Nhà Trắng nói các thỏa thuận có thể đạt giá trị “hàng chục tỉ Mỹ kim”.

Tuy nhiên, giới phân tích nhận định hai bên chủ yếu tìm cách ổn định quan hệ hơn là giải quyết tận gốc các tranh chấp chiến lược. Bắc Kinh nhấn mạnh “chiến tranh thương mại không có kẻ thắng”, đồng thời cho rằng tham vấn bình đẳng là con đường duy nhất để xử lý bất đồng.

Đài Loan tiếp tục là “lằn ranh đỏ”

Dù bầu không khí ngoại giao được mô tả là thân thiện, vấn đề Đài Loan vẫn nổi lên như điểm căng thẳng lớn nhất.

Bản tường trình của Trung Quốc sau cuộc gặp nhấn mạnh ông Tập cảnh báo với ông Trump rằng Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ song phương. Bắc Kinh nói nếu giải quyết không đúng, hai nước có thể dẫn tới “xung đột và va chạm”.

Trung Quốc tiếp tục phản đối mạnh mẽ mọi xu hướng “Đài Loan độc lập” và xem đây là “lằn ranh đỏ đầu tiên” trong quan hệ với Washington.

Trong khi đó, bản tường trình của Tòa Bạch Ốc hoàn toàn không nhắc tới Đài Loan. Trước chuyến đi, ông Trump từng nói sẽ thảo luận với ông Tập về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan — phát biểu được nhiều chuyên gia xem là bất thường vì trước đây Washington tránh công khai tham khảo ý kiến Bắc Kinh về vấn đề này.

Iran, eo biển Hormuz và vai trò toàn cầu

Ngoài thương mại, hai bên cũng bàn về chiến sự liên quan Iran và tình hình Trung Đông. Nhà Trắng cho biết Mỹ và Trung Quốc đồng ý rằng Iran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ eo biển Hormuz mở để bảo đảm lưu thông năng lượng toàn cầu.

Phía Trung Quốc nói họ phản đối việc “quân sự hóa” khu vực này và sẵn sàng tăng mua dầu từ Mỹ. Một cựu sĩ quan cao cấp quân đội Trung Quốc cũng nhận định Bắc Kinh muốn đóng vai trò giúp giảm căng thẳng ở vùng Vịnh.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham lại cho rằng thành công thực sự của hội nghị sẽ tùy thuộc việc Trung Quốc có thay đổi thái độ với Iran và Nga hay không. Ông nói Bắc Kinh cần bị “thưởng” nếu hợp tác, và “trừng phạt” nếu tiếp tục hỗ trợ các đối thủ của Mỹ.

Hai bên cùng nói hòa hợp, nhưng cạnh tranh vẫn sâu sắc

Trong quốc yến tối cùng ngày, ông Trump nâng ly ca ngợi “mối quan hệ bền vững và đặc biệt” giữa nhân dân Mỹ và Trung Quốc, nhắc tới lịch sử giao lưu hơn 250 năm giữa hai nước.

Ông Tập cũng gọi quan hệ Mỹ–Trung là “mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới”, ảnh hưởng tới hơn 1.7 tỉ dân hai nước và cả thế giới.

Dẫu vậy, đằng sau các phát biểu hữu nghị vẫn là sự cạnh tranh ngày càng sâu sắc về thương mại, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, quân sự và ảnh hưởng toàn cầu. Giới quan sát nhận định ông Trump muốn các kết quả nhanh và hữu hình, trong khi ông Tập theo đuổi chiến lược dài hạn nhằm bảo vệ vị thế đang lên của Trung Quốc.

Vì thế, hội nghị Bắc Kinh lần này có thể giúp hạ nhiệt căng thẳng trước mắt, nhưng chưa cho thấy dấu hiệu hai cường quốc đã thu hẹp được những bất đồng cốt lõi.