Chính phủ Hoa Kỳ vừa công bố truy tố cựu lãnh đạo Cuba Raúl Castro về tội âm mưu giết công dân Mỹ liên quan đến vụ bắn hạ hai máy bay dân sự năm 1996 trên vùng biển giữa Cuba và Florida. Ông Raúl Castro hiện 94 tuổi, là em trai của cố lãnh tụ Cuba Fidel Castro.

Thông báo được quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche đưa ra tại Miami hôm thứ Tư. Ngoài Raúl Castro, Mỹ còn truy tố thêm năm người khác về các tội danh phá hủy phi cơ và bốn tội giết người liên quan đến cái chết của bốn nạn nhân, trong đó có ba công dân Mỹ.

Hai chiếc máy bay thuộc tổ chức lưu vong Cuba mang tên Brothers to the Rescue đã bị chiến đấu cơ Cuba bắn hạ vào tháng 2 năm 1996. Tổ chức này thường thực hiện các chuyến bay tìm kiếm người vượt biển Cuba trên eo biển Florida. Vụ việc khi đó gây chấn động quốc tế và bị Washington lên án mạnh mẽ.

Theo hồ sơ truy tố mới, Raúl Castro lúc ấy là Bộ trưởng Quốc phòng Cuba và bị cho là có vai trò trong quyết định dẫn đến vụ tấn công. Các công tố viên Mỹ nói rằng Washington “không quên công dân của mình”, đồng thời nhấn mạnh một số tội danh có thể dẫn đến án tù chung thân hoặc tử hình nếu bị kết án.

Tuy nhiên, chính quyền Cuba bác bỏ hoàn toàn cáo buộc. Chủ tịch Cuba hiện nay Miguel Díaz-Canel gọi đây là “một màn kịch chính trị không có cơ sở pháp lý”. Ông cho rằng Cuba hành động để “tự vệ hợp pháp” trong vùng biển thuộc quyền tài phán của mình và cáo buộc Mỹ bóp méo sự thật.

Vụ truy tố diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ–Cuba tiếp tục căng thẳng. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang gia tăng sức ép lên Havana bằng các biện pháp trừng phạt kinh tế và siết chặt cấm vận dầu khí, khiến Cuba đối mặt với tình trạng thiếu điện và thiếu lương thực nghiêm trọng.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng nhân dịp quốc khánh Cuba kêu gọi người dân Cuba hướng tới “một con đường mới” trong quan hệ với Hoa Kỳ. Ông Rubio chỉ trích tập đoàn quân đội GAESA – đơn vị kiểm soát phần lớn nền kinh tế Cuba – là nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng điện và thực phẩm hiện nay.

Một số chuyên gia nhận định vụ truy tố không chỉ mang tính pháp lý mà còn là đòn gây áp lực chính trị. Giáo sư William LeoGrande của American University cho rằng Washington đang từng bước gia tăng áp lực nhằm buộc Havana phải nhượng bộ về cải cách chính trị và kinh tế.

Dù Mỹ đã ban hành lệnh bắt giữ Raúl Castro, khả năng Cuba dẫn độ ông gần như không có. Tuy nhiên, giới quan sát lưu ý rằng Washington gần đây từng thực hiện chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro sau khi truy tố ông này, nên mọi khả năng vẫn đang được theo dõi.

Raúl Castro tuy đã rút khỏi các chức vụ chính thức gần một thập niên nhưng vẫn được xem là biểu tượng còn sống của cuộc Cách mạng Cuba. Trong giai đoạn làm Chủ tịch Cuba từ năm 2008 đến 2018, ông từng cùng cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama thúc đẩy quá trình hòa dịu ngắn ngủi giữa Washington và Havana.

Tại Miami, nơi công bố bản truy tố, nhiều người Mỹ gốc Cuba tham dự đã bày tỏ sự hoan nghênh. Họ cho rằng sau nhiều thập niên, đây là cơ hội để gia đình các nạn nhân tìm lại công lý. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng Cuba khó có thể nhượng bộ trước sức ép của Mỹ, và vụ việc có nguy cơ khiến quan hệ song phương thêm đối đầu.