Tổng thống Donald Trump (phải) tuyên bố Mỹ sắp ký thỏa thuận ngưng bắn với Iran. BBC News’ screenshot Dù Washington và Tehran đều xác nhận đã đạt được một thỏa thuận sơ bộ, nội dung mà mỗi bên công bố cho thấy vẫn tồn tại những khác biệt đáng kể về các điều khoản cốt lõi.
Vấn đề đầu tiên là việc mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu.
Tổng thống Donald Trump tuyên bố eo biển sẽ được mở lại ngay sau lễ ký kết vào Thứ Sáu sắp tới và sẽ trở thành tuyến hàng hải “không thu phí vĩnh viễn”. Một quan chức Mỹ cho biết Washington sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng Iran ngay khi biên bản ghi nhớ được ký.
Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Iran khẳng định việc mở lại eo biển sẽ diễn ra trong vòng 30 ngày và do Tehran quản lý theo các điều kiện riêng của mình.
Bất đồng thứ hai liên quan đến cuộc xung đột tại Lebanon. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết thỏa thuận sẽ chấm dứt hoàn toàn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon.
Tuy nhiên, phía Mỹ chưa xác nhận điều khoản này. Tổng thống Trump không đề cập đến Lebanon trong các phát biểu công khai, còn Israel cũng chưa đưa ra bình luận chính thức.
Điểm bất đồng lớn nhất là việc giải ngân tài sản bị phong tỏa của Iran.
Tehran khẳng định hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng sẽ được giải phóng như một phần của thỏa thuận. Nhưng các quan chức Mỹ bác bỏ thông tin này, nhấn mạnh đây là cơ chế “đổi lấy kết quả”, nghĩa là Iran chỉ nhận được lợi ích kinh tế sau khi thực hiện đầy đủ các cam kết.
Trong khi đó, toàn văn biên bản ghi nhớ vẫn chưa được công bố, khiến nhiều câu hỏi quan trọng chưa có lời giải đáp, đặc biệt là cách thức kiểm soát chương trình hạt nhân của Iran và vai trò của Quốc hội Mỹ trong việc phê chuẩn thỏa thuận.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham hoan nghênh nỗ lực ngoại giao nhưng cảnh báo rằng cách diễn giải khác nhau của hai bên có thể gây khó khăn cho quá trình thực thi.
Ngoại trưởng Pakistan Mohammad Ishaq Dar xác nhận Geneva sẽ là nơi diễn ra lễ ký kết chính thức và ca ngợi đây là bước đột phá giúp củng cố niềm tin của thị trường toàn cầu.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa những tuyên bố lạc quan của Washington và lập trường thận trọng của Tehran cho thấy con đường tiến tới một thỏa thuận toàn diện vẫn còn nhiều trở ngại. Thành công cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc hai bên có thể thu hẹp những khác biệt này trong các cuộc đàm phán sắp tới hay không.