Kỳ 1: Khởi đầu một vết nứt kéo dài gần 4 năm và lá thư mời ngày sắp khánh thành

Ngày 5/10/2026, bà Kim Bui-Quang, Giám đốc phụ trách Thiết kế, Xây dựng và Thực hiện (Director – Head of Design Construction and Implementation), đã gửi một thư mời đến ông Nguyễn Quang Duy với tư cách là Chủ tịch “lưu nhiệm” Ban Chấp hành Cộng Đồng Người Việt Tự Do Victoria (CĐNVTD-Vic). Bức thư mang ẩn ý và ám chỉ rằng ông Nguyễn Quang Duy không còn là Chủ tịch nữa, mà Chủ tịch hiện nay là bà Thúy Đặng – người mà TiVi Tuần-san gọi là chủ tịch “tự xưng”. Bà Thúy Đặng, khi còn làm Thị trưởng Thành phố Brimbank, từng hỗ trợ công ty Viện Bảo tàng có cơ hội mua một khu đất tại St Albans để xây dựng, sau khi Hội đồng Thành phố Maribyrnong trước đó đã bác bỏ việc mua đất ở vùng Footscray.

Thư mời có đoạn viết:

“Kính thưa Ông Chủ Tịch Cộng Đồng Người Việt Tự Do Úc Châu – Victoria, Nhiệm kỳ Tháng 9 Năm 2022 – Tháng 9 Năm 2026.

Chúng tôi xin được thay mặt Tổng Giám Đốc Điều Hành Viện Bảo Tàng Người Việt Tự Do Úc Châu chân thành kính mời quý vị cùng tham gia Lễ Khánh Thành của Viện Bảo Tàng và Wominjeka Plaza, khu công viên được thành lập với sự hợp tác của Thành Phố Brimbank, vào Thứ Bảy, ngày 17 tháng 10 năm 2026, lúc 12 giờ trưa, tại 119 Durham Road, Sunshine, Victoria.”

Thư mời này xuất hiện giữa bối cảnh những tranh chấp kéo dài nhiều năm đang bước vào giai đoạn gay gắt tột cùng.

Sóng gió bầu cử và áp lực bàn giao tài sản

Trong thời gian qua, phe nhóm ủng hộ Viện Bảo tàng (tên tiếng Anh chính thức Vietnamese Museum in Australia  – VMA, dịch đúng tiếng Việt Viện Bảo tàng Việt Nam tại Úc) đã cùng bà Thúy Đặng kéo đến biểu tình trước Trung Tâm Sinh Hoạt Cộng Đồng ở Sunshine North, yêu cầu ông Nguyễn Quang Duy phải bàn giao ngay tài sản và sổ sách của Cộng đồng. Nhóm này lập luận rằng ông Duy đã thất cử sau cuộc bầu cử ngày 28/6/2026.

Tuy nhiên, cuộc bầu cử nói trên đã vấp phải khiếu nại từ một số người với các bằng chứng về gian lận và vi phạm điều lệ khi bỏ phiếu. Sau đó, một ủy ban hòa giải đã cho phép ông Nguyễn Quang Duy tiếp tục lưu nhiệm trong thời hạn 1 năm để chờ tổ chức lại cuộc bầu cử mới với thể lệ tranh cử và bỏ phiếu nghiêm chỉnh hơn.

Đằng sau cuộc tranh chấp quyền lãnh đạo là những toan tính về tài chính. Suốt mấy năm qua, phe Viện Bảo tàng từng nhiều lần xin ông Nguyễn Quang Duy cho phép đặt gian hàng gây quỹ tại các hội chợ Tết cũng như các sự kiện cộng đồng, nhưng đều bị từ chối. Họ quay sang ủng hộ bà Thúy Đặng với kỳ vọng tổ chức Cộng đồng sẽ trở thành nguồn tài trợ chính nhằm gánh vác chi phí điều hành Viện Bảo tàng sau này. Cần biết rằng,  ngân khoản (khoảng) $20 triệu đô la từ chính phủ tài trợ chỉ dành riêng cho việc xây cất, buộc công ty phải quyên góp kinh phí hoạt động từ các thành viên trong cộng đồng.

Biểu tình trước Đền Thờ Quốc Tổ dù không có một người nào bên trong. Từ trái: Nguyễn Thế Phong cựu Chủ tịch Hội đồng Quản trị Viện Bảo tàng, Lê Đình Anh (thuộc nhóm Xã hội Dân sự, một thời chống Viện Bảo tàng), Bà Thúy Đặng (thứ tư từ trái) và những người trong liên danh Chung sức vì Cộng đồng. Hình: FB Trung Le

Đó cũng là lý do phe ủng hộ Viện Bảo tàng liên tục tổ chức các cuộc biểu tình chống đối ông Nguyễn Quang Duy. Ngay cả khi ông Duy tổ chức Tết Trung Thu tại Springvale và Footscray, nhóm này cũng tìm đến quậy phá, gây cản trở đi lại và lớn tiếng ngay lúc lễ hội dành cho trẻ em đang diễn ra – như TiVi Tuần-san đã ghi nhận và loan tin kèm hình ảnh trong hai tuần lễ qua.

Vụ việc bắt nguồn từ một Dự án Bảo tàng tiên khởi vốn thuộc về CĐNVTD-Vic, nhưng sau đó đã bị biến hóa thành tài sản của một công ty tư nhân. Sự biến chuyển này đã gây chia rẽ sâu sắc trong cộng đồng suốt gần 4 năm qua. Kết quả bầu cử gần đây thực chất cũng chỉ là sự phản ánh của các mâu thuẫn phe nhóm, mà đến nay thu gọn lại thành cuộc đối đầu trực diện giữa hai phía: một bên là nhóm Viện Bảo tàng kết hợp với bà Thúy Đặng, và một bên là Ban Chấp hành của ông Nguyễn Quang Duy.

Hiện tại, tranh chấp bầu cử ngày 28/6/2026 đang được phía bà Thúy Đặng đưa ra tòa án. Phiên hòa giải (mediation) vừa bắt đầu vào Thứ Năm, ngày 8/10/2026. Dẫu vậy, trong chương trình truyền hình trực tuyến phát ngày 7/10/2026, TiVi Tuần-san nhận định nỗ lực hòa giải sẽ khó mang lại kết quả nếu phe bà Thúy Đặng vẫn khăng khăng đòi bàn giao ngay lập tức; và chỉ có tòa án (như Tòa Sơ thẩm – Magistrates’ Court) mới có thể giải quyết dứt điểm. Các cơ quan quản lý như ACNC và Consumer Affairs Victoria (CAV) cũng chỉ xem đây là vấn đề nội bộ phải tự giải quyết, nếu bế tắc thì đưa ra tòa.

Phe bà Thúy Đặng còn biểu tình nhằm hy vọng chính phủ Lao động sẽ can thiệp, gây sức ép lên Ban Chấp hành của ông Duy. Tuy nhiên, theo nguyên tắc của một quốc gia dân chủ, chính quyền không can dự vào các sinh hoạt nội bộ của cộng đồng như thể chế tại Việt Nam hiện nay.

Nha sĩ Đinh Hiếu thuyết trình, ngồi bên cạnh là Luật sư Nguyễn Tân Hải. Hình: TVTS

Mầm mống từ cuối năm 2022: Tập hồ sơ 600 trang và sự im lặng của chính quyền

Mâu thuẫn này không phải mới bộc phát, mà đã âm ỉ và bùng nổ từ cuối năm 2022.

Ngày 30/12/2022, Ban Chấp hành CĐNVTD-Vic dưới sự lãnh đạo của ông Nguyễn Quang Duy đã chính thức ra thông báo thành lập một Tiểu ban độc lập để duyệt xét việc thực hiện Dự án Xây dựng Trung tâm Văn hóa Việt-Úc và Bảo tàng – một dự án khi đó đang gây xôn xao và chia rẽ lớn. Thông báo xác định rõ:

– Buổi thuyết trình công khai đầu tiên ra mắt cộng đồng diễn ra vào ngày 15/1/2023 tại Đền Thờ Quốc Tổ (90 Knight Avenue, Sunshine North), tức Trung tâm Sinh hoạt Cộng đồng.

– Ban Chấp hành đồng thời ban hành quyết định từ chối không cho Công ty Viện Bảo Tàng bán vé số gây quỹ tại Hội Chợ Tết Quý Mão vì đang tiến hành các biện pháp để lấy lại Dự án Bảo tàng bị chuyển nhượng sai trái.

Sau nhiều tháng làm việc độc lập của Tiểu ban Duyệt xét (với sự tham gia của Nha sĩ Đinh Hiếu và Luật sư Nguyễn Tân Hải), một hồ sơ dày khoảng 600 trang đã được hoàn tất. Tài liệu này vạch trần các dấu hiệu sai phạm trong việc chuyển giao tài sản, ngân quỹ từ Cộng đồng sang cho công ty tư nhân Viện Bảo tàng mà không thông qua biểu quyết của Đại hội Hội viên theo đúng Bản Nội Quy.

Trong các phiên họp cộng đồng thời điểm đó, nhiều đồng hương phẫn nộ đòi lại số tiền đóng góp $500 cho mỗi “viên gạch” – nằm trong tổng số khoảng $700,000 mà bá tánh đã đóng góp vì tin tưởng đây là công trình của chính Cộng đồng Người Việt Tự Do Victoria chứ không phải một công ty riêng biệt.

Ban Chấp hành của ông Duy đã từng tiến hành các thủ tục khởi kiện, thậm chí chi trả vài chục ngàn đô la chi phí tư vấn pháp lý. Tuy nhiên, vụ kiện phải tạm dừng khi luật sư cố vấn nhận định cơ hội thắng kiện trước tòa là rất khó khăn.

Việc Ban Chấp hành không tiếp tục theo đuổi vụ kiện sau khi đã hoàn thành tập hồ sơ 600 trang đã dẫn đến những xung đột nội bộ mới: các phe nhóm quay sang chỉ trích, đòi truất phế lẫn nhau. Một số người từng chống đối vì Ban Chấp hành không kiện đòi lại dự án, nay lại quay sang đứng hẳn về phía bà Thúy Đặng và nhóm Viện Bảo tàng để chống lại ông Nguyễn Quang Duy.

Trong  một buổi thuyết trình tại Trung tâm của Hội Phụ nữ Việt-Úc ở Springvale: Cả hội trường đưa tay bày tỏ tin tưởng Cộng Đồng NVTD-Victoria sẽ lấy lại quyền sở hữu dự án Trung Tâm Văn Hóa Việt-Úc & Bảo Tàng đã bị chuyển giao bất hợp lệ. Hình: TVTS

Trong một cuộc phỏng vấn trực tuyến trong Chương trình Thời sự Trong tuần ngay tại tòa soạn TiVi Tuần-san vào tháng 4 năm 2023, khi được hỏi về việc Ban Chấp hành CĐNVTD-Vic có ý định khởi kiện Viện Bảo tàng – vốn được xem là một “đứa con cưng” của chính quyền tiểu bang lúc bấy giờ – ông Andrews đã né tránh và nói rằng cộng đồng cần những nhà xây cất hơn là luật sư, đồng thời bày tỏ hy vọng công trình sẽ kịp khánh thành vào năm 2025 nhân dịp 50 năm người Việt định cư.  Ông Andrews nói vì sự việc đang được đưa ra tòa nên hãy chờ xem.

Tập hồ sơ dày khoảng 600 trang được gởi Thủ hiến Daniel Andrews sau đó, nhưng ông không có phản hồi.

Nhìn lại một câu chuyện không minh bạch

TiVi Tuần-san đã liên tục theo dõi, ghi nhận và đăng tải tổng cộng 57 bài viết (bao gồm cả các bài xã luận,  bản tin, phóng sự ảnh và thông cáo cộng đồng) từ cuối năm 2022 cho đến nay – thời điểm công trình chuẩn bị cắt băng khánh thành vào ngày 17/10/2026.

Đó là toàn bộ tiến trình ghi lại việc một nhóm cựu chủ tịch và cựu lãnh đạo Cộng đồng đã tìm cách chuyển đổi một dự án chung của tập thể CĐNVTD Victoria trở thành một công ty trách nhiệm hữu hạn do một nhóm người riêng lẻ kiểm soát và sở hữu.

Một câu chuyện thiếu minh bạch từng được che đậy rất kỹ, nhưng không thể che giấu mãi trước công luận – một câu chuyện mà hậu trường của nó có thể có mối liên hệ không minh bạch với các chính trị gia, nhân viên trong chính quyền Lao động Victoria.

Dựa trên tư liệu của 57 bài viết cùng các tập tài liệu thực tế đã lưu trữ, TiVi Tuần-san sẽ lần lượt tóm lược lại toàn bộ những diễn biến hậu trường, các buổi thuyết trình và những cuộc tranh chấp công khai trong loạt bài nhiều kỳ này, để độc giả hiểu rõ sự thật đằng sau tòa nhà Viện Bảo tàng sắp mở cửa.

(Mời quý độc giả đón xem Kỳ 2: Những buổi thuyết trình tại Trung tâm Sinh hoạt Cộng đồng còn gọi là Đền Thờ Quốc Tổ và nghi vấn chuyển giao ngân quỹ $17 triệu đô la, số tiền chính phủ hứa cho lúc đó).