Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) do Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày trước Quốc hội ngày 21/10 đang làm dấy lên làn sóng tranh luận dữ dội. Trọng tâm của sự bất đồng bắt nguồn từ đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi được đăng ký và thực hiện hiến mô, tạng sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn (cardiac death), với điều kiện đã bày tỏ nguyện vọng và có sự đồng ý của người đại diện hợp pháp. Cùng lúc, thông tin ngành y tế tổ chức khảo sát lấy ý kiến trẻ từ 7 tuổi về vấn đề này càng đẩy bức xúc của dư luận lên cao.

Đứng trước sự phản ứng của xã hội, trong buổi họp báo ngày 27/10, Bộ trưởng Đào Hồng Lan đã nghẹn ngào rơi nước mắt khi nhắc đến cảnh ngộ của những bệnh nhi đang mòn mỏi chờ ghép tạng, tiêu biểu như trường hợp một bé gái mắc bệnh cơ tim nguy kịch có cha là người lính Trường Sa. Bộ Y tế cùng nhiều chuyên gia y khoa khẳng định dự luật hoàn toàn xuất phát từ mục tiêu nhân đạo và áp lực cứu người. Hiện nay, nguồn tạng hiến vô cùng khan hiếm khi có tới 91.4% ca ghép đến từ người cho sống, trong khi hiến từ người chết não chỉ chiếm 8.6%. Ngoài ra, kích cỡ nội tạng từ người hiến nhỏ tuổi tương thích tốt nhất với các bệnh nhi. Chuyên gia ghép tạng, PGS.TS.BS Thái Minh Sâm nhận định không nên tự tạo rào cản pháp lý khi mô, tạng của trẻ em mang lại hiệu quả điều trị cao. Lãnh đạo các bệnh viện lớn cũng chỉ ra thực trạng vướng mắc pháp lý khi không thể lấy tạng từ những trường hợp tử vong cận kề tuổi 18 để cứu sống bệnh nhân khác.

Ở chiều ngược lại, đề xuất vấp phải sự phản đối gay gắt từ giới chuyên môn luật học, y xã hội học và đông đảo phụ huynh. Nhiều ý kiến chất vấn việc hỏi ý kiến trẻ 7 tuổi là phi thực tế, bởi ở độ tuổi này các em chưa thể nhận thức đầy đủ về cơ thể, sự sống hay cái chết. Giáo sư dịch tễ học Nguyễn Văn Tuấn (Úc) cảnh báo về “hiệu ứng nạn nhân xác định danh tính”, khi cảm xúc xót thương trước một hoàn cảnh cụ thể có thể làm lu mờ sự an nguy của hàng triệu trẻ em khác. Ông đặt dấu hỏi về việc ai sẽ bảo vệ các em trước những toan tính hoặc áp lực gia đình.

Đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan đã thẳng thắn đề nghị rút quy định này, nhấn mạnh đạo đức không cho phép “hy sinh đứa trẻ này để cứu người khác”. Luật sư Hoàng Hà cho rằng sự phản đối của công chúng không đến từ việc thiếu thông tin, mà xuất phát từ nỗi lo hiện hữu về an toàn thân thể của trẻ nhỏ, nguy cơ bị ép buộc và bóng ma tội phạm buôn bán nội tạng. Một số nhà phân tích cũng băn khoăn về tính công bằng, khi chính sách dường như chỉ ưu tiên giải quyết nhu cầu của một nhóm thiểu số có điều kiện chi trả chi phí y tế đắt đỏ, thay vì bảo vệ an sinh cho số đông.

Nhìn ra thế giới, việc cho phép người chưa thành niên hiến tạng luôn đi kèm các khung pháp lý chặt chẽ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng Công ước Oviedo đặt ra các giới hạn bảo vệ vô cùng khắt khe. Tại Hòa Lan, trẻ dưới 12 tuổi bị cấm đăng bạ hiến tạng; Úc chỉ cho phép người tròn 18 tuổi chính thức đăng ký hiến tặng; ở Ý, chỉ cần cha hoặc mẹ phản đối thì không thể can thiệp.

Cuộc tranh cãi gay gắt tại Việt Nam cho thấy bài toán nan giải giữa lòng trắc ẩn cứu chữa sinh mạng và trách nhiệm pháp lý tối thượng trong việc bảo vệ sự an toàn của trẻ em.