Người dân Úc thường tự hào được sống tại một quốc gia thanh bình. Phần lớn người gốc Việt tị nạn đến đây sau năm 1975 đều cảm nhận rõ điều đó. Dù vậy, lịch sử xứ sở này không hoàn toàn êm thắm: từ các xung đột với thổ dân thời lập thuộc địa, cuộc nổi dậy Eureka ở Ballarat cho đến phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam. Nhưng so với Anh, Mỹ hay Pháp, Úc vẫn là một xã hội tương đối an bình.

Tuy nhiên trong nửa thế kỷ qua, đất nước chứng kiến biến chuyển sâu xa do làn sóng di chuyển dân số toàn cầu. Tính theo tỷ lệ dân số, Úc là một trong những nơi tiếp nhận di dân và người tị nạn nhiều nhất, khiến quy mô tăng từ 14 triệu lên 28 triệu người. Làn sóng di dân đem lại lợi ích kinh tế lớn nhưng cũng kéo theo mâu thuẫn xã hội, văn hóa, chủng tộc và tôn giáo. Cao điểm là vụ thảm sát người gốc Do Thái ở bãi biển Bondi xảy ra vào ngày 14/12/2025.

Xung đột Trung Đông kéo đến nước Úc

Khi chính phủ Do Thái đáp trả cuộc tấn công của Hamas khiến 1,200 người thiệt mạng, nhóm Palestine Action Group ngày 9/10/2023 đã kéo đến Nhà hát Sydney Opera House biểu tình phản đối việc tòa nhà chiếu cờ Do Thái, với sự ủng hộ của vài chính trị gia đảng Xanh. Đến ngày 3/8/2025, nhóm này tiếp tục được phép tổ chức cuộc tuần hành March for Humanity trên cầu Sydney Harbour Bridge, kêu gọi ngừng bắn và đòi chính phủ Úc trừng phạt Do Thái.

Hệ quả là cộng đồng Do Thái khoảng một trăm ngàn người trở thành đích ngắm của các nhóm biểu tình cực đoan ủng hộ Palestine và Hamas. Lửa xung đột Trung Đông tràn sang Úc, dẫn đến vụ bạo động sắc tộc và tôn giáo lớn nhất lịch sử cận đại tại bãi biển Bondi. Chính phủ Lao động của Thủ tướng Anthony Albanese rốt cuộc phải mở cuộc Điều tra Hoàng gia, dẫu chưa rõ biện pháp này có ngăn ngừa được thảm kịch tương tự trong tương lai hay không.

Bạo lực đang dần bị bình thường hóa?

Đầu tuần qua, một vụ tấn công nghiêm trọng nhắm vào chính trị gia độc lập, Dân biểu Helen Haines,  đã khiến bà bị mất đi cả hai chân. Sự việc hiện vẫn đang được cơ quan thẩm quyền điều tra. Những dữ liệu ban đầu cho thấy hành vi bạo lực này có thể không xuất phát từ động cơ chính trị hay sắc tộc. Dẫu vậy, câu hỏi day dứt vẫn vang lên: vì sao bạo lực lại xuất hiện ngày càng nhiều ở Úc?

Đứng cạnh gia đình nạn nhân tại bệnh viện, Toàn quyền Sam Mostyn đã gửi đi thông điệp kêu gọi cộng đồng cùng đoàn kết để tái lập nền tảng văn hóa văn minh và lòng tử tế. Bà nhấn mạnh một nền dân chủ lành mạnh luôn đòi hỏi những cuộc tranh biện thẳng thắn, sôi nổi.  Nhưng bất đồng phải diễn ra một cách văn minh. Tuyệt đối không biến mâu thuẫn thành lòng thù hận, chia rẽ và bạo động.

Vậy điều gì đang khiến thế giới ngày càng trở nên hung hăng và bạo lực? Căn nguyên lớn nằm ở các nền tảng mạng xã hội. Đó thực sự là con dao hai lưỡi. Mạng xã hội từng thổi bùng cuộc Cách mạng Mùa xuân Ả Rập năm 2010, nhưng cũng chính không gian ảo này đang biến con người thành những cá nhân quá khích, dễ bị kích động bạo lực. Sự kết hợp giữa mạng xã hội và các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) đang biến ngôn từ thành vũ khí sát thương, chuyển hóa những lời thù hằn trên mạng thành hành vi bạo lực đẫm máu ngoài đời thực.

Nếu cứ để mạng xã hội và AI dẫn dắt, con người sẽ phải trả giá đắt trước khi kịp nhận ra. Từ người bản xứ, các cộng đồng di dân cho đến người Việt tị nạn rồi cũng khó tránh khỏi hậu quả khôn lường.

(Trích báo điện tử etvts.com.au số 2106  phát hành Thứ Tư 28/10/2026)