Sau 8 năm kể từ ngày Cộng đồng Người Việt Tự do Tiểu bang Victoria nhận số tiền $700,000 đầu tiên từ chính phủ Daniel Andrews vào năm 2018 dành cho Dự án Xây dựng Trung tâm Văn hóa Việt-Úc và Bảo tàng, cuối cùng một dự án bị đổi tên và gây chia rẽ ra đời qua buổi khánh thành vào Thứ bảy 17/10/2026 tại số 119 Burham Road, Sunshine.

Từ “danh không chính”…

Vietnamese Museum Australia mời cộng đồng người Việt tham dự sự kiện này trong văn thư chính thức như sau:  “Hội Đồng Quản Trị và Ban Điều Hành Viện Bảo Tàng Người Việt Tự Do Úc Châu chân thành kính mời quý vị cùng tham gia Lễ Khánh Thành của Viện Bảo Tàng Người Việt Tự Do Úc Châu và Wominjeka Plaza, khu công viên được thành lập với sự hợp tác của Thành Phố Brimbank”. Quảng trường mang tên Thổ dân là sân trước của viện bảo tàng.

Sự việc này làm người ta nhớ lại, cách đây không lâu, bà Nghị viên Thúy Đặng của Hội đồng Thành phố Brimbank đã từng đề nghị Cộng đồng nên đưa cờ Thổ dân treo bên cạnh cờ Úc và cờ Vàng (VNCH) tại Đền thờ Quốc tổ (nay được gọi chính thức là Trung tâm Sinh hoạt Cộng đồng).

Ba năm trước đây khi Cộng đồng họp để tái xét Dự án Trung tâm Văn hóa Úc-Việt và Bảo tàng để tìm cách lấy lại dự án đã bị đổi tên thành Viện Bảo tàng, và được chuyển một cách không minh bạch, không đúng với Nội quy khi chuyển nhượng tài sản Cộng đồng cho công ty Vietnamese Museum Australia Limited, bà cựu Chủ tịch Cộng đồng Nguyễn Phượng Vỹ, đương kim Chủ tịch Ủy hội Đa văn hóa Victoria, cho rằng Viện Bảo tàng cần sự hướng dẫn của các sắc tộc cũng như có thể là nơi các sắc tộc khác sử dụng. Mục đích của hai bà có thể tốt về mặt đa văn hóa, nhưng sai với chủ trương ban đầu khi dự án mới được thành hình.

Công ty Vietnam Museum Australia Limited nói họ đăng bạ hai tên: Vietnamese Museum Australia (VMA) và Viện Bảo tàng Người Việt Tự do Úc châu. Người Úc và đa số người Việt chỉ biết một tên VMA (Viện Bảo tàng Việt Nam tại Úc). Nhưng Việt Nam nào ở Úc?

Còn tên tiếng Việt VBT Người Việt Tự do Úc châu rất mơ hồ hoặc chẳng ai biết.  Người Việt Tự do Úc châu nào làm chủ? Làm chủ như thế nào?

Tên tiếng Anh là tên chính thức đối với chính phủ và cộng đồng người Úc. Vietnamese Museum Australia liệu vì bất cứ lý do gì mà không có cờ Vàng treo ở đây, thì nó sẽ là viện bảo tàng của ai? Năm 2022, TVTS đã đặt câu hỏi với một giám đốc công ty VBT tại sao không lấy tên Viện Bảo tàng Thuyền nhân hay Viện Bảo tàng Người Việt Tị nạn, ông ta trả lời lấy tên như vậy sẽ khó xin funding của chính phủ tiểu bang và liên bang.

Xây viện bảo tàng của người tị nạn cộng sản Việt Nam mà không muốn dùng căn cước của mình để xin funding thì liệu mai đây còn giữ được lá cờ Vàng trên nóc tòa nhà không? Vì người Việt không phải tị nạn ngày càng tăng trong khi người tị nạn càng giảm!

… đến thực chất

Mang tên là một viện bảo tàng, nhưng những người có tên tuổi trong công ty VMA Limited là những người không chuyên về bảo tàng. Đa số họ giỏi về xin funding của chính phủ và vận động đồng hương đóng góp tiền. Một vài người vào xem VBT hôm Thứ Bảy tuần qua nói với TVTS rằng tòa nhà to và có bề ngoài khá đẹp, nhưng bên trong chẳng có gì đáng xem của một “viện bảo tàng tầm vóc quốc tế” mà tiền xây cất tốn trên $20 triệu đô la. TVTS đã nhiều lần viết liệu sẽ có những cái gì ở bên trong đáng để gọi là VBT?  Nên gọi đây là viện bảo tàng (museum) hay nhà trưng bày (exhibition hall)?

(Trích xã luận etvts.com.au phát hành Thứ Tư 21/10/2026)